OPINIE

Patiënt en arts varen wel bij tijd

Huisarts Schreuder neemt de tijd voor een patiënte met keelklachten. Beeld ANP XTRA

Vooral interactie met patiënten geeft de zorgverlening inhoud, aldus voormalig huisarts, beeldend kunstenaar en auteur Ignace Schretlen.

In drie dagen tijd haalde zorg eind vorig jaar tweemaal de voorpagina van Trouw‘Spoed-arts overwerkt en uitgeput’ (27 december) en ‘Rijke kiest vaker voor private zorg’ (29 december). Artikelen met als titels ‘Het geweld is heftiger geworden’ en ‘Comfortzone is geen noodzakelijke zorg’ van respectievelijk Edwin Kreulen en Marco Visser belichtten de achtergrond. Het lijkt om twee verschillende kwesties te gaan en toch gaat het over dezelfde medische zorg in Nederland.

Ruim dertig jaar geleden initieerde en coördineerde ik onderzoek naar onder meer agressie op de huisartsenpost die tijdens weekends en op feestdagen in ’s-Hertogenbosch functioneerde: circa de helft van de huisartsen had te maken met fysiek geweld. Als participerend huisarts wist je dat oneigenlijk beroep op de dienst één van de oorzaken was, maar de drempelloze voorziening schiep in zekere zin eveneens de behoefte. Onder gedrag dat imponeerde als gemakzuchtig en eisend zaten echter ook niet zelden angst en onvrede over de zorg van de eigen huisarts.

De scheiding tussen ‘comfortzorg’ en ’noodzakelijke zorg’ is begrijpelijk maar riskant. Als voorbeeld van comfortzorg wordt een wijkverpleegkundige genoemd die met haar patiënt gaat wandelen omdat deze na een longoperatie moet bewegen.

Vertaalslag

Elke aandoening heeft lichamelijke, psychische en sociale aspecten. Efficiëntie in de zorg leidt echter in de praktijk steeds vaker tot een vertaalslag – uitkleding – van de klacht tot een hapklare brok die kan worden ondergebracht in een standaard, protocol of richtlijn. Eenmaal op deze rails gezet is het spoor voor jou als dokter uitgezet: medisch en juridisch zit je vrijwel altijd juist.

De twee gesignaleerde ontwikkelingen kunnen niet los worden gezien van trends in onze samenleving. De factor tijd speelt hierbij een cruciale rol. Arts én patiënt zijn hierop gefocust. In steeds meer wachtruimten van poliklinieken hangen schermen waarop per arts de wachttijd wordt aangegeven. Ik herinner mij een eigen bezoek aan een specialist die na uitgebreid onderzoek plots aangaf dat hij nog precies één minuut tijd had om het consult te beëindigen. Patiënten willen sneller en ook op tijd worden geholpen. Artsen willen sneller en op tijd werken.

Psychosociaal

Als huisarts ben ik tijdens mijn beroepsopleiding doordrongen geraakt van de noodzaak om aandacht te schenken aan psychosociale aspecten. In de bijna twintig jaar dat ik als huisarts heb gewerkt is er veel veranderd, maar de noodzaak van die aandacht is gebleven: méér tijd besteden aan deze aspecten blijkt efficiënter dan een klacht te verengen tot iets wat in een standaard, protocol of richtlijn past.

Als patiënt herken ik de onvrede die dat kan veroorzaken en ook de gevolgen: de ene klacht roept de andere op en uiteindelijk ga je ‘shoppen’. Ik heb – dat geef ik graag toe – ook wel eens uit onvrede met het beleid van mijn eigen huisarts een oneigenlijk beroep op de huisartsendienst gedaan.

Vechten tegen de moeheid

Niet alleen voor de patiënt is meer tijd noodzakelijk. Ook voor de hulpverlener. Uit eigen ervaring weet ik hoe frustrerend het is om continu en vechtend tegen moeheid onder tijdsdruk te werken. Jouw droom om als dokter mensen te helpen valt aan diggelen. Zorg is geen éénrichtingsverkeer. Het is niet het geld, maar juist de interactie met patiënten die de zorgverlening écht inhoud geeft. Valt door bijvoorbeeld gebrek aan tijd die interactie weg, dan komt geld wel op de eerste plaats. Hier ligt een grote verantwoordelijkheid voor ziekenhuisdirecties en managers: werk aan omstandigheden waardoor die interactie gewaarborgd blijft.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden