Beeld Werry Crone

OmbudsmanEdwin Kreulen

Pas na publicatie herinnert de geïnterviewde zich dat het toch anders ging. Dat moet de lezer weten

In een interview gaat een historicus door met de felle discussie met zijn tegenstandster, die inmiddels is overleden. Na publicatie trekt hij dit deels terug. Heeft de krant haar voldoende beschermd?

De kwestie

Letter & Geest plaatst op 2 mei een interview met historicus Chris van der Heijden, naar aanleiding van de heruitgave van zijn boek ‘Grijs verleden’ waarin hij begin deze eeuw pleitte voor minder scherp onderscheid tussen ‘goed’ en ‘fout’ tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hij vertelt over de felle reacties op zijn werk en over zijn tegenstander van toen, historica Evelien Gans: “Bij mijn promotie in 2011 zat ze met een deel van haar studenten achterin de zaal ‘fascist’ te roepen.” De zelfdoding van Gans twee jaar geleden gaf het debat nog meer lading, zegt Van der Heijden. Hij verhaalt over een In Memoriam in weekblad De Groene, waarin volgens hem het volgende wordt gesuggereerd: “Dat mijn manier van denken zo dominant was geworden, dat zij daar als Joodse en tweede-generatieslachtoffer niet meer mee kon leven. Dat was absurd.” In een paar bijwoorden verhaalt Van der Heijden ook over de manier waarop de Amsterdamse historica overleden zou zijn.

De standpunten

Verschillende lezers, onder wie familie en bekenden van Evelien Gans, protesteren op Twitter en in brieven aan de redactie. Op de opiniepagina verschijnt op 8 mei een stuk van historicus Maarten van Voorst tot Voorst. Hij schrijft dat Gans aan de hand van de boeken van Van der Heijden een ‘patroon van secundair antisemitisme’ bij hem blootlegde en dat Van der Heijden nu alleen persoonlijke argumenten inzet. Ook hekelt hij het informeren over de zelfdoding. Hij stelt dat Gans nooit ‘fascist’ riep tijdens de promotie van haar tegenstander. Andere brievenschrijvers bevestigen dat. Een van hen is van mening dat Van der Heijden de zelfdoding van Gans in het interview op zijn eigen conto schrijft. Wrang is, volgens deze lezers, dat Gans zich niet meer kan verdedigen.

De Trouw-medewerker die het interview maakte, mede gespecialiseerd in geschiedenis, wilde laten zien hoe fel en persoonlijk het eraan toe kan gaan in het debat over de oorlogsgeschiedschrijving. Zoals Van der Heijden het incident tijdens zijn promotie beschrijft, was een duidelijke illustratie. Hij had geen reden om te twijfelen aan deze lezing. De chef van de bijlage Letter & Geest bevestigt dat. “De mededeling dat zoiets werd geroepen met honderd getuigen, check je minder snel dan wanneer iemand stelt dat een ander hem in het voorbijgaan op straat ‘fascist’ noemde.”

De tekst van het interview was door Van der Heijden goedgekeurd, maar daags na publicatie mailt hij zijn interviewer dat hij betwijfelt of hij in het vraaggesprek het woord ‘fascist’ heeft gebruikt. Die uitspraak staat wel op de interviewtape, zegt de interviewer hem. Na de ophef zoekt de interviewer begin deze week zijn mailwisseling met Van der Heijden na, en concludeert dat Van der Heijden daarin zelfs stelt dat hij niet heeft gehoord wat hem is toegeroepen tijdens zijn promotie. Dat vraagt om rectificatie, zegt de interviewer. De chef van Letter & Geest vindt ook dat het rechtgezet moet worden, hoewel hij aantekent dat het geen journalistieke fout is – de geïnterviewde blijkt zich te hebben vergist.

Zowel de interviewer als de katernchef bestrijden het verwijt dat Van der Heijden in het stuk de zelfdoding van Gans op zijn conto schrijft, hij verwijst immers naar een tijdschriftpublicatie waarin die associatie wordt gelegd en noemt die ‘absurd’.

Oordeel

Van der Heijden en Gans voerden in het verleden een stevig openbaar debat, zie ook haar geciteerde typering van zijn werk als ‘secundair antisemitisme’. Haar overlijden is geen reden daar niet meer over te schrijven. Van der Heijden heeft gelijk dat in het eerdere Groene-artikel wordt gesuggereerd dat haar niet aflatende intellectuele strijd bijdroeg aan haar zelfdoding, en dat hij daarin wordt genoemd.

Interviewer en redactie hadden wel meer rekening moeten houden met de nabestaanden van Gans. De bijna terloopse vermelding van de manier waarop ze overleden zou zijn, is weinig respectvol. Het is begrijpelijk dat het verhaal dat Van der Heijden vertelde over zijn promotie, niet werd gecheckt. Het klinkt aannemelijk en het wordt gebracht als zijn verhaal. Het is jammer dat pas laat duidelijk werd dat Van der Heijden zijn verwijt dat Gans ‘fascist’ riep heeft ingetrokken. Het is goed dat door de publicatie op de opiniepagina deze lezing werd bestreden, maar nu duidelijk is geworden dat Van der Heijden ook zichzelf tegenspreekt, moet de redactie zelf dat de lezer laten weten.

Heeft u zelf een vraag of kwestie? Mail naar ombudsman@trouw.nl.

Lees ook:

Aysel Erbudak had niet de kans moeten krijgen onweersproken het straatje van anderen te bevuilen

Als een geïnterviewde strafbare feiten aan iemand anders gaat toeschrijven, moet de redactie al eerder ingrijpen, oordeelde de Ombudsman van Trouw eerder.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden