Column

Paniek heeft nu niet zoveel zin

Leider van de Italiaanse vijfsterrenbeweging Beppe Grillo. Beeld anp

Daags na het Italiaanse referendum kopte NRC-Handelsblad 'Italië probeert de paniek te bezweren'. Trouw meldde: 'EU reageert ijzig kalm op uitslag Italië'. Uit deze koppen sprak de vrees dat door het Italiaanse 'nee' de hele EU uit elkaar zou spatten.

Onzin natuurlijk. De financiële markten hadden dat al door. De beurzen bleven op hun plek of stegen. Kennelijk zijn ze daar inmiddels gewend aan de politieke turbulentie.

De politiek-institutionele crisis die Europa en Amerika overspoelt en gepaard gaat met nationalisme en protectionisme is een crisis in slow motion. Zowel de Brexit als de verkiezing van Trump had geen noemenswaardige effecten. De verklaring is simpel. De Britten zijn nog steeds lid van de Europese Unie en Trump is nog niet geïnaugureerd.

Ook is de populistische Italiaanse politicus Beppe Grillo nog lang geen premier. Met andere woorden, er gaat zomaar een jaar overheen voordat de echte effecten van dit soort politieke aardverschuivingen zichtbaar worden. Paniek nu heeft niet zoveel zin en getuigt vooral van een gebrek aan inzicht in de dynamiek van dit soort crises.

Brexit, Trump en het Italiaanse 'nee' zijn de uitdrukking van onvrede die wordt aangejaagd door evenementen als de financiële crisis - die de levensstandaard van grote groepen structureel heeft aangetast -, vluchtelingenstromen en het terrorisme. Die ondermijnen de zekerheden van mensen. Al die crises bij elkaar worden wat gemakzuchtig samengevat als 'globalisering'.

Tekst loopt door onder afbeelding.

Donald Trump Beeld anp

Globalisering

Uit een recent onderzoek van de Bertelsmannstichting Fear not Values bleek dat in de westerse wereld globalisering de bepalende factor is van onvrede en daarmee de belangrijkste verklaring voor de opkomst van radicale partijen. Ongeveer 45 procent van de mensen in Europa ziet globalisering als een bedreiging. Hoe lager de sociale klasse, hoe groter die vrees. 35 procent voelt zich economisch bedreigd en de helft moet weinig hebben van progressieve waarden en wil vasthouden aan het bestaande.

Kijk met dit soort cijfers dan niet raar op dat de uitslagen van referenda en verkiezingen vooral degenen in de kaart spelen die een terugkeer naar een veilig verleden beloven. Zeker als ook nog eens wordt bedacht dat de meeste bevreesden ook de degenen zijn die het meest gemotiveerd zijn om te gaan stemmen. Het gevolg is dat democratieën zich ontwikkelen tot vetocratieën waar de mensen voor stagnatie kiezen. Precies dit is de grote bedreiging van de huidige tijd.

Nationalisme en protectionisme mogen dan een gevoel van geborgenheid geven, op de langere termijn schiet de onwillige burger zichzelf in de voet. Dit wordt nog eens versterkt door het feit dat 47 procent van degenen die de globalisering als bedreiging zien, de EU wil verlaten. Terwijl 83 procent van degenen die globalisering als een kans zien, wil blijven. Alles bij elkaar opgeteld is er gelukkig een stevige meerderheid voor blijven.

Leiders als Le Pen en Grillo zien dat ook. Bovendien weten ze dat afbraak van de EU en euro de economie onherstelbaar schaadt. Daarom zijn ze hun standpunten al aan het verzachten. De grootste bedreiging zijn niet zij, maar een nieuwe bankencrisis of een serie aanslagen. Dan breekt de paniek pas echt uit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden