OpinieGezonde leefstijl

Pak de dieperliggende oorzaak aan van ongezond leven

Jennifer (uit het hieronder genoemde artikel) op de bank, samen met haar jongste zoon.Beeld Willeke Duijvekam

Een ongezonde levensstijl en obesitas zijn maar voor een deel een medisch probleem. Beleidsmakers kunnen daarom meer doen dan ze denken, betoogt Frank van Lenthe, hoogleraar sociale epidemiologie.

Nederland kent aanzienlijke gezondheidsverschillen: de levensverwachting tussen mensen in de laagste en hoogste opleidings- en inkomensgroepen verschilt zo’n zes jaar. ­Sociaal-economische verschillen in overgewicht en obesitas dragen daar steeds meer aan bij.

Wanneer studenten wordt ­gevraagd naar de verklaring van ­sociaal-economische verschillen in obesitas, komen steevast twee antwoorden naar boven: gezond eten is duur en het vraagt kennis. Als de oorzaken zo duidelijk zijn, moet het toch mogelijk zijn een oplossing te bedenken. Helaas, goede oplossingen liggen niet voor het oprapen.

In Trouw wordt het levensverhaal van vijf mensen uit Amsterdam-Noord beschreven. Elk verhaal is anders, maar in de kern zijn er opvallende overeenkomsten. Ziekte speelt een belangrijke rol bij uitval uit de arbeidsmarkt, leidt tot een bestaan in de bijstand, in een sociale huurwoning. Inderdaad, rondkomen met een laag inkomen leidt tot ongezond eten: “Dan koop je goedkope maaltijden. Toch lijkt geld voor gezond eten maar ten dele het probleem. Elke uitgave vraagt lastige afwegingen. Er heerst onzekerheid of de huur omhooggaat, of de woning wordt ­gesloopt om plaats te maken voor duurdere huizen. De bouw van nieuwe dure woningen leidt niet tot sociale menging. Onderzoek toont aan dat inkomensverschillen binnen buurten niet bevorderlijk zijn voor de zelfwaarde en het mentale welzijn. Depressieve gevoelens vergroten de kans op ongezond eten – en dat in een omgeving waarin goedkope calorierijke voeding de af­ge­lopen jaren disproportioneel is ­toegenomen. Zo is de cirkel rond.

Leefstijlinterventie

Er wordt in Nederlandse gemeenten hard gewerkt aan de preventie van obesitas, waarbij steeds meer aandacht uitgaat naar mensen in de laagste sociaal-economische groepen. Maar als de bovenstaande verhalen iets duidelijk maken, dan is het dat een baan, een inkomen, de woonomgeving en obesitas sterk met elkaar samenhangen. Alle inspanningen ten behoeve van gezond gedrag ten spijt, ze kunnen relatief weinig veranderen als niet eerst, of tenminste tegelijkertijd, de aandacht wordt gericht op dieperliggende oorzaken van ongezond gedrag en obesitas. Als stress leidt tot ongezond eten, is het efficiënter de aandacht op stress te richten.

Dit typische ‘gezondheidsprobleem’ heeft oorzaken op andere terreinen, waar ook mogelijke oplossingen liggen. Daarbij kan het gaan om projecten waarin met mensen samen wordt gezocht naar oplossingen. Bij de door zorgverzekeraars vergoede gecombineerde leefstijl­interventie is voor een blijvend ­gezond gewicht een leefstijlcoach nuttig; aandacht voor onderliggende financiële of sociale problemen ­essentieel. Wie de kern van de problematiek tot zich laat doordringen, komt ook tot de conclusie dat veel van deze dieperliggende oorzaken buiten de invloedssfeer van mensen liggen. Ze worden bepaald door gemeentelijke beleidskeuzes, die voor een belangrijk deel buiten het domein van de volksgezondheid liggen. Voor de preventie van obesitas bij bewoners van Amsterdam-Noord (en vergelijkbare wijken in Nederland) zijn nodig: maatregelen gericht op deelname aan de arbeidsmarkt voor mensen met chronische aandoeningen, renovatie van de woning, kwalitatief hoogwaardige groenvoorzieningen en plekken die bijdragen aan ontmoeting en participatie. Dit ­uiteraard naast beleid om de ­toename van verkooppunten van ­fastfood terug te dringen.

Nu in steden volop wordt gebouwd, is het belangrijk de gevolgen voor de gezondheid van de bewoners mee te nemen bij de spreiding van sociale huurwoningen, de bouw van dure appartementen en de daarmee samenhangende sociale cohesie. ­Beleid buiten de gezondheidssector kan zo structureel bijdragen aan de preventie van obesitas. Wanneer daar geen oog voor is, mag van preventieve maatregelen in het gezondheidsdomein niet worden verwacht dat ze los van de genoemde leef­omstandigheden gezond gedrag structureel kunnen bevorderen.

Lees ook:

Onvrede in Amsterdam-Noord: Die rijken maken de buurt er niet beter op

Luxe appartementen en hippe koffiebarretjes rukken op in Amsterdam-Noord. Daar hebben de armere inwoners van het stadsdeel niets aan. Fotografe Willeke Duijvekam portretteert ze in haar fotoserie ‘Vetarm’.

Lage inkomens klimmen steeds moeilijker uit het moeras - vooral in de grote stad

In de grote stad lukt het mensen moeilijker om te ontsnappen aan een laag inkomen dan op het platteland. Ze zitten in een negatieve spiraal waar ze steeds lastiger uit komen. 

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden