Column Bas den Hond

Overstemd door getuigenis Mueller en tweets van ‘rat’ Trump: een aarzelend stapje naar impeachment

Voor de Baltimore Sun was zaterdag de maat vol. Donald Trump had het gewaagd de stad een “weerzinwekkende van ratten en knaagdieren vergeven bende” te noemen. Deels de schuld, suggereerde hij in een tweet, van het lid van het Huis van Afgevaardigden dat Baltimore vertegenwoordigt, Democraat Elijah Cummings.

Er is het een en ander mis in Baltimore, gaf de krant toe in een hoofdredactioneel commentaar. Maar om daar verandering in te brengen heeft een president meer mogelijkheden tot zijn beschikking dan één lid van het Congres.

Dan heb je wel een president nodig die iets voorstelt, zegt de krant: “Hoewel we niet zo diep willen zinken om scheldnamen te verzinnen op zijn Trumps, willen wel dit zeggen tegen de meest oneerlijke man die ooit het Oval Office bezette, de bespotter van oorlogshelden, de gnuivende graaier tussen de benen van vrouwen, de man die de ene zaak na de andere failliet liet gaan, de nuttige idioot van Vladimir Poetin en de man die volhield dat er ‘prima mensen’ zaten tussen moordlustige neonazis: de meeste Amerikanen maakt hij niet wijs dat hij ook maar een beetje in staat is om zijn huidige functie te vervullen. Of dat hij maar een greintje integriteit heeft.”

De kop boven het commentaar: “Je kunt beter last hebben van wat ratten dan er een te zijn.”

Op sociale media werd die woede-aanval breed gedeeld. Maar datzelfde gold ook voor de tweet waarin Trump de volksvertegenwoordiger te grazen nam. En in de journalistieke media werd onmiddellijk de discussie weer opgestart over de vraag of het toeval was dat Trump alweer een niet-wit doelwit koos – vorige week zondag had hij immers vier jonge Congresleden aangeraden ‘terug te gaan naar waar je vandaan komt’. En of dat soort tweets nu getuigt van blinde woede, briljant politiek inzicht, of allebei.

Strategisch gezien had Trump zijn kruit even droog moeten houden. Want de herrie rond zijn Baltimore-tweet overstemt het tevreden gezoem uit het Republikeinse kamp over de afgelopen week. Daarin gaf het Hooggerechtshof Trump toestemming om geld van het ministerie van defensie te gebruiken voor zijn muur aan de grens met Mexico, een belangrijke overwinning. En leverde de getuigenis voor twee Congrescommissies van voormalig speciaal aanklager Robert Mueller de door Mueller zelf al voorspelde tamme vertoning op.

Als die hoorzittingen waren verlopen zoals de Democraten hoopten, dan had Mueller enkele harde noten gekraakt over Donald Trump, zijn zoon Donald jr., zijn schoonzoon Jared Kushner, zijn medewerkers tijdens de verkiezingscampagne en een aantal medewerkers in het Witte Huis. Hij zou in messcherpe bewoordingen hebben uitgelegd dat alleen de regel dat je een president niet voor de strafrechter kunt slepen, hem heeft weerhouden om uit te spreken dat hij ‘belemmering van de rechtsgang’ had gepleegd. De media zouden die citaten dagenlang hebben herhaald. Onder de Amerikanen zou de stemming zijn omgeslagen ten gunste van het alternatief dat de Grondwet voor die strafvervolging biedt: impeachment.

Afzetting

Daadwerkelijke afzetting van de president zou ook dan nog steeds geen reële optie zijn geweest – de Republikeinse meerderheid daar zal dat niet toestaan. Maar het in gang zetten ervan door de Democratische meerderheid in het Huis van Afgevaardigden zou de laatste anderhalf jaar van Donald Trumps presidentschap grondig verzieken.

Mueller werkte echter niet mee. Hij bracht de uren van zijn getuigenis grotendeels door met kort bevestigen wat Congresleden hem voorlazen uit zijn eigen rapport.

Wat daarin staat over de Russische bemoeienis met de verkiezingen, en over Trumps pogingen het onderzoek daarnaar te frustreren, is bepaald niet mis. Maar Mueller was teveel jurist, te zeer gespitst op het respecteren van de grenzen tussen zijn opdracht en die van de politici tegenover hem, om er een meeslepende voorstelling van te maken.

Democraat Veronica Escobar vroeg bijvoorbeeld uitleg over de stelling in zijn rapport dat voor het bestraffen van een president de Grondwet speciale procedures heeft. “Is dat impeachment?” Mueller: “Daar ga ik niet op in”. Maar, hield Escobar aan, in het rapport wordt van ‘grondwettelijke procedures’ gerept, wat zijn die dan? Mueller: “Ik geloof dat ik u er net minstens één heb horen noemen.” Daarmee zei hij in feite wat de Democraten wilden horen, maar niet op de manier waarop ze het wilden horen.

Na afloop van de hoorzitting wees een peiling van website Politico uit dat de Amerikanen niet voor impeachment te porren zijn: in totaal maar 37 procent van de ondervraagden, veel minder dan het percentage (54 procent) dat Trump een slechte president vindt. En de meeste ondervraagden in een andere peiling, van tv-netwerk NBC, gaven aan dat de getuigenis van Mueller hun mening niet veranderd heeft.

Maar in het Congres ligt dat wat anders. Een stuk of zeven Democratische leden van het Huis van Afgevaardigden sloten zich afgelopen week aan bij het kamp van de voorstanders van impeachment, dat nu zo’n honderd leden telt. Dat is nog geen meerderheid van de fractie, laat staan van het hele Huis van Afgevaardigden, maar het is voor de Democratische aanvoerder en voorzitter van het Huis, Nancy Pelosi wel een zorg.

Pelosi heeft ernstige twijfels of het overgaan tot impeachment zich bij de verkiezingen van volgend jaar november niet tegen de Democraten zal keren.

Ook in de media wordt daar nog volop over gedebatteerd. Zaterdag bezwoer columniste Maureen Dowd, die met haar scherpe pen regelmatig Donald Trump fileert, de Democraten het vooral niet te doen: “Je kunt volhouden dat impeachment moreel en grondwettelijk de juiste weg is. Maar je moet ook erkennen dat het historisch en politiek niet de juiste weg is, omdat het tot een ramp leidt.” Te weten, het verlengen van het tijdperk-Trump met nog eens vier jaar.

‘Hoog tijd voor impeachment’

Daar zet Quinta Jurecic, hoofdredacteur van het gerespecteerde politiek-juridische blog Lawfare, in the Atlantic tegenover dat het doorlopen van het impeachment-proces zelf heilzaam is, zelfs al eindigt het met vrijspraak voor Trump in de Senaat. “Het beginnen van een impeachment-onderzoek is een gelegenheid om te beschouwen wat de Verenigde Staten voor land zijn en wat voor land het zou kunnen of moeten zijn.”

Jurecic put enige hoop uit wat een van de commissies die Mueller verhoorde, die voor juridische zaken, vrijdag bekendmaakte. Die gaat een rechter vragen om informatie uit het Mueller-onderzoek vrij te geven die tot nu toe om juridische redenen geheim moest blijven. En commissie-voorzitter Jerry Nadler verwoordde dat verzoek aan de rechter zo: “Het Huis moet toegang hebben tot alle relevante feiten en overwegen of het zijn volledige bevoegdheden moet uitoefenen die het op basis van artikel 1 van de Grondwet heeft, inclusief een bevoegdheid van het hoogste gewicht: het aannemen van een lijst impeachment-aanklachten”.

Dat gaf vrijdag enige opschudding: is de weg naar impeachment ingeslagen? Pelosi ontkende het snel. En Nadler legde uit dat je juridisch nu eenmaal veel sterker staat met zo’n verzoek als je de mogelijkheid van impeachment noemt. Maar ondertussen is er wel een drempel overschreden: het Huis van Afgevaardigden heeft gezegd dat het ‘impeachment onderzoekt’.

Jurecic neemt wat ze kan krijgen: “Als het Huis aarzelend in de richting van impeachment schuifelt, dan is dat misschien omdat het tot niet meer dan schuifelen in staat is. Drie maanden na het openbaar maken van het rapport van Mueller is elke beweging welkom in de richting van het serieus overwegen van impeachment. Het is hoog tijd.”

Lees ook:

Mueller houdt het kort, maar wijst Trump terecht

“Het antwoord staat in mijn rapport.”“Kan ik niet op ingaan.” Een kleine tweehonderd keer ontweek speciaal aanklager Robert Mueller woensdag vragen van Congresleden. En hij grossierde in korte antwoorden: “Klopt.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden