Opinie Samenleving

Overbevolking bestaat helemaal niet

In een ingezonden brief houdt een grootmoeder haar hart vast over de gevolgen van wat zij noemt de overbevolking (Lezersreacties, 1 oktober). Tot haar geruststelling: overbevolking bestaat niet, schrijft sociaal-geograaf Erik G. Bakker.

Zij is oud genoeg – 82, net als ik – om herinneringen te hebben aan de naoorlogse tijd: woningnood en voedsel- en kledingschaarste. Toen werd ook gesproken over overbevolking, zeker toen in 1950 de mijlpaal van 10 miljoen inwoners werd overschreden. Na enkele jaren was alles weer beschikbaar. Overbevolking voorbij?

Er was overigens geen milieuprobleem, niet alleen omdat er toen minder mensen waren dan nu (17 miljoen), er waren ook minder auto’s (in 1950 0,5 miljoen, oplopend naar 8,5 miljoen thans), er was minder vervuilende industrie en voor alles: er was grote onwetendheid omtrent milieuvervuiling.

Wat men niet weet, bestaat niet. Sindsdien is de vervuiling, de CO2-uitstoot om het zo even samen te vatten, niet alleen enorm toegenomen maar geleidelijk aan als zodanig ook onderkend. Deze twee factoren tezamen hebben ons bewust gemaakt van de ernst en de omvang van de schadelijke beïnvloeding door de mens van het klimaat en het milieu. Hierbij is van grote invloed geweest dat sindsdien niet alleen de bevolking maar ook de welvaart, de bestedingen – nationaal alsook individueel – enorm zijn toegenomen.

Overbevolking? Welnee, falend beleid

Met uiteraard nog steeds (of weer) belangrijke problemen. Er zijn weer te weinig woningen. Door overbevolking? Welnee, door fout en nalatig overheidsbeleid. Vroeger werden per jaar soms 100.000 woningen gebouwd en dat bij veel minder inwoners. Denk aan de Bogaerswoningen in de jaren zestig.

Men heeft deze groei in woningbehoefte, veroorzaakt door bevolkingsgroei en een sterke gezinsverdunning, jarenlang kunnen zien aankomen. Toch werden er in 2010-2017 slechts 54.000 woningen per jaar gebouwd. Dus het woningtekort is geen gevolg van overbevolking maar van ontoereikend woningbouwbeleid.

Die enorme filegroei in het verkeer, allemaal door overbevolking? Ook hier een ontoereikend beleid, dat veel sterker gericht had moeten zijn op onder meer bevordering van het openbaar vervoer (frequenter en goedkoper, lokaal vervoer gratis).

Overbevolking is een onzuiver begrip en lijkt een noodlot. Op bepaalde momenten is er te weinig werkgelegenheid (economische crisis bijvoorbeeld), te weinig voedsel (slechte oogsten door droogte of overstromingen), te grote drukte op de wegen (infrastructuur loopt achter op de groei van het wegverkeer). Echter deze ongewenste situaties zijn in beginsel van tijdelijke aard en oplosbaar. Nederland is een zeer dichtbevolkt land maar niet overbevolkt. Door onze enorme welvaart zijn wij in staat de economische, sociale, maatschappelijke en milieuproblemen te lijf te gaan. Dat gebeurt dan ook. Hoe moeizaam en kostbaar soms ook, maar in onze overlegmaatschappij (polderen is daarbij een groot goed) lukt het op politiek en maatschappelijk niveau uiteindelijk altijd.

Wij moeten ons niet bang laten maken door onheilsprofeten die overbevolking als een zwaard van Damocles boven ons land zien hangen.

In 1958 woonde ik het afscheidscollege bij van de Utrechtse, en internationaal vermaarde, historicus prof. Geyl. Zijn referaat had als titel ‘De vitaliteit van de westerse beschaving’. Ook ik geloof daar stellig in: de mens – niet alleen de westerse – kan in beginsel alle uitdagingen aan. Dat bewijst de geschiedenis van de mens vanaf zijn verschijnen op deze aarde tot op de dag van vandaag. Met vallen en opstaan, maar toch. Dat geeft vertrouwen in een goede toekomst.

Lees ook:

Harry en Meghan willen maar twee kinderen vanwege het klimaat: zin of onzin?

Een kind krijgen vergroot je ecologische voetafdruk aanzienlijk. Is dat een reden om minder kinderen te krijgen?

Is het nog wel verantwoord een kind op de wereld te zetten? Nee, zegt filosoof David Benatar

De vraag lijkt steeds modieuzer: is het nog wel verantwoord een kind op de wereld te zetten? Nee, zegt filosoof David Benatar: ‘De mensheid kan het best zo snel mogelijk uitsterven.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden