Opinie

Orgaandonatie: Ja, de Bijbel geeft alle grond. Nee, we gaan zelf over ons lichaam

2016: Toenmalig Kamervoorzitter Van Miltenburg (rechts) feliciteert D66-Kamerlid Dijkstra met de aanname van haar wetswijziging over orgaandonatie. Beeld ANP

De Eerste Kamer spreekt maandag over het wetsontwerp actieve donorregistratie. Fokko Wieringa (CU) adviseert voor te stemmen en Patrick van Schie (VVD) heeft grote bezwaren tegen de wet. Wanneer het voorstel wordt aangenomen is iedereen in principe orgaandonor, tenzij bezwaar wordt gemaakt.

JA

De senatoren gaan binnenkort hun stem uitbrengen over de Wet actieve donorregistratie. Als partijlid van de ChristenUnie en als medisch technoloog heb ik mijn persoonlijke standpunt bepaald. Ontmoetingen met mensen zijn daarbij bepalend geweest. Zo ontving ik de hartekreet van Wendy Manders, een 31-jarige moeder die op de wachtlijst staat voor een donorhart, en luisterde ik naar Ida Welders, wier man Frank na plots overlijden voor zeven mensen orgaandonor kon zijn.

Wendy Manders doet een beroep op iedereen die een keuze moet maken rond donorregistratie. Ze wil nog lang van haar kinderen genieten en dat betekent dat ze een donorhart nodig heeft. De nieuwe Wet actieve donorregistratie maakt dat makkelijker en laat ieder tegelijk toch ook de keuze.

Uit het verhaal van weduwe Ida Welders weet ik dat het beter is om van tevoren geregistreerd te hebben of je al dan niet donor wilt zijn. Rond het overlijden is de situatie al moeilijk genoeg; om dan ook nog eens met elkaar over donorschap te moeten spreken...

Als wetenschapper werk ik met velen keihard aan betere technische en/of gekweekte kunstorganen, maar het zal nog lang duren voordat die echte organen kunnen vervangen. Tot dan blijven transplantaties vaak de beste behandelmogelijkheid. Daarbij dient de overheid te zorgen voor heldere voorlichting en erop toe te zien dat medici de allergrootste zorgvuldigheid betrachten bij overlijdensvaststelling, alsmede maximale waardigheid en toonbaarheid van overledenen.

Als christen zie ik enkele bijbelse gronden om vóór de wet te pleiten. In het bijbelboek Galaten (5:14) lees ik dat Gods wet vraagt een ander net zo lief te hebben als jezelf en behoeftigen te helpen als je kunt. We hebben ons lichaam na ons sterven niet meer nodig, schrijft Paulus in brieven aan de Korinthiërs (1, 15:50 en 2, 5:1). Medemensen die op wachtlijsten staan kunnen met een donororgaan gered worden. Het scheppingsverhaal in de Bijbel bevat de vroegste weefseldonatie. In Genesis 2: 21-22 staat dat God een rib uit het lichaam van de man haalt en daarmee een vrouw creëert

Naast die argumenten zie ik ook maatschappelijke winst. Voor patiënten is de winst van een donornier natuurlijk niet in geld uit te drukken, maar ten opzichte van dialyse bespaart deze als die vijf jaar meegaat 172.000 euro, bij 10 jaar 416.000 euro en bij 15 jaar 661.000 euro.

Te veel mensen hebben nog niet hun keuze aangaande orgaandonatie laten registreren. Ondertussen sterven jaarlijks zo'n 150 Nederlanders die op een wachtlijst staan. Actieve donorregistratie (ADR) verdient daarom een ja-stem van de senatoren.

Wel met heldere voorlichting vanuit de overheid voor het maken en laten registreren van een duidelijke keuze door iedereen. Ik hoop dat de senatoren hun hart laten spreken.

Nee

Het wetsontwerp op actieve donorregistratie (ADR) regelt dat wie geen keuze maakt om zijn of haar organen al dan niet voor transplantatie ter beschikking te stellen, voortaan geacht wordt geen bezwaar tegen orgaandonatie te hebben. Het betreft een fundamentele kwestie: gaan wij zelf over ons eigen lichaam, zoals grondwetsartikel 11 beoogt te waarborgen, of is ons lichaam in beginsel van de staat? De liberale benadering - 'over zichzelf, over zijn lichaam en geest, is het individu soeverein' (John Stuart Mill) - tegenover de communistische van D66. Willen we een rechtsstaat die het individu beschermt tegen de overheid of een almachtige overheid die een burgerrecht als dat zo uitkomt aan de kant schuift, hetgeen D66 met ADR voorstelt.

Pia Dijkstra meent dat ADR nodig is om een tekort aan donororganen te verhelpen. Voor haar gaat 'solidariteit' boven lichamelijke integriteit. Dit is een doelredenering van iemand die niet maalt om beginselen, of om grondrechten. De rechtsstaat behoort ons te beschermen tegen collectieve doelstellingen, hoe nobel die ook ogen. Bedenk daarbij: grondrechten héb je, niet pas nadat je er expliciet om hebt verzocht.

Dijkstra's ADR-voorstel onthult de anti-liberale en anti-rechtsstatelijke inborst van D66. Veel belangwekkender dan de ware aard van een politieke partij is echter: kunnen burgers rekenen op bescherming van wat wezenlijk van hen is, hun eigen lichaam? Of kan een sociaal grondrecht, zoals de zorgplicht van de overheid (artikel 22 van de Grondwet), worden misbruikt om een klassiek grondrecht te ondermijnen?

Burgers hebben het recht om wat voor reden ook geen keuze te maken. Het betreft immers hun eigen organen. Maar Dijkstra bestaat het te beweren dat wie geen keuze maakt, voortaan 'zelf' heeft gekozen voor orgaandonatie. De keuze van het collectief is bij haar wat het individu eigenlijk zelf heeft gewild, ook al heeft hij daar geen enkele blijk van gegeven. Dit is de retoriek van de 'volkswil' die boven individuele rechten gaat, meestal gebruikt door een totalitaire staat. Zulke retoriek mag ons niet verblinden.

Het bestaansrecht van de Eerste Kamer is mede gelegen in het extra zorgvuldig toetsen hoe een wetsvoorstel zich verhoudt tot de Grondwet. Er kan geen twijfel over bestaan: ADR walst over het recht op de onschendbaarheid van het eigen lichaam (artikel 11 Gw) heen.

Het is te hopen dat een meerderheid in de Eerste Kamer dit klassieke burgerrecht hooghoudt. Dus senatoren: verwerp ADR.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden