OpinieHet Nieuwe Werken

Oproep aan het kabinet: werk met werkgevers én werknemers aan een anderhalvemetersamenleving

De manier van werken gaat definitief op z’n kop, en dat wordt een forse sociale uitdaging, menen de hoogleraren Fred Zijlstra en Paul Jansen.

Hoe kunnen bedrijven hun deuren openen in de anderhalvemetereconomie? Te makkelijk wordt dit vraagstuk afgedaan als een praktisch inrichtingsprobleem: plexiglas schotten in kantoortuinen, eenrichtingsverkeer afgedwongen met strepen op de vloer, in ploegendiensten werken en de liftbezetting maximeren. In deze technocratische en bedrijfseconomische oplossingen ontbreekt de menselijke maat.

Nu we massaal thuiswerken en toe moeten naar ploegendiensten, wordt het sociale aspect belangrijker dan ooit. We komen elkaar minder tegen en worden nog afhankelijker van communicatie op afstand. Dit is gevoelsarm, er is minder ruimte voor smalltalk en de ‘ruikfactor’ ontbreekt. Werkgevers hebben de uitdaging om op afstand motiverend leiding te geven. Hoe ziet samenwerking eruit? Wat is de impact van dit alles op creativiteit en bedrijfsinnovaties?

De vraag is ook of we niet te veel haast maken met het klaarstomen van zorgpersoneel in de frontlinie om niet-coronazorg in gang te zetten. Die vraag geldt eveneens bij het opstarten van het onderwijs. Zonder gezond herstel ligt gezondheidsschade op de loer. Vergeten we de menselijke maat niet?

Werkplek vinden in de kantoortuin

In het verleden is bij veranderingen op de arbeidsmarkt vaker de fout gemaakt dat het menselijke aspect onvoldoende meewoog. De technologie maakte het mogelijk om veel van ons werk op afstand te doen, waarbij we altijd bereikbaar moesten zijn. In de ambitie van meer flexibel werken kwamen er kantoortuinen waar werkenden elke ochtend een werkplek moesten zien te veroveren. Dit nieuwe werken vond zijn oorsprong in bedrijfseconomische redenen, zoals minder vloeroppervlak en verwachte grotere effectiviteit. Dit werd niet geïntroduceerd op verzoek van werknemers.

Jaren later constateerden we dat werkgevers uit de lopende banden of kantoortuinen niet de logistieke en economische winst haalden die ze verwachtten. Oorzaak: het negeren van de sociale factor. De mens bleek de technische werkinrichting fors te beïnvloeden. Laten we deze fout dus niet opnieuw maken. Wij pleiten dus tegen een anderhalvemetereconomie en voor het ontwerpen van een anderhalvemetersamenleving. Waarbij werkgevers en andere experts worden betrokken en óók werknemers. Naast vakbonden moeten vertegenwoordigers van beroepsverenigingen en individuele professionals vaste gesprekspartners zijn in ‘Het Nieuwe Werken 1,5’. Er wordt immers een groot beroep gedaan op het organisatietalent van thuiswerkers én op hun intrinsieke motivatie.

Drie psychologische basisbehoeften

Bij het maken van plannen voor de nieuwe werkwijzen moet rekening worden gehouden met drie psychologische basisbehoeften. Die ijkpunten zijn: de behoefte aan autonomie, de behoefte om erbij te horen en de behoefte om je competent te voelen. Wil Het Nieuwe Werken 1,5 een succes worden, dan vraagt dat bovendien om vaardigheden voor zelfmanagement. Denk aan het leren maken van werkschema’s met voldoende ingebouwde rust- en (digitale) contactmomenten en het stellen van haalbare en (zelf)afrekenbare doelen. Maar denk – vanwege afwezigheid van collega’s – ook aan het jezelf toespreken als doelen niet gehaald worden of concentratie ontbreekt. Vaardigheden om groepsprocessen te organiseren worden belangrijker, zoals het deelnemen aan online werk- en brainstormsessies en het leiden van zelfsturende teams in ploegendiensten. Ook de houding van managers verandert: zij gaan beoordelen op basis van output, empathie en vertrouwen, in plaats van op aanwezigheid, controle en daadkracht.

Wij roepen dit kabinet daarom op: stop met het uitdenken van een anderhalvemetereconomie en werk met werkgevers én werknemers aan een anderhalvemetersamenleving, waarin de menselijke maat centraal staat.

Met medewerking van de hoogleraren Maria Peeters (Universiteit Utrecht/TU Eindhoven) en Arnold Bakker (Erasmus Universiteit Rotterdam). Fred Zijlstra is hoogleraar arbeids- & ­organisatiepsychologie aan de Universiteit Maastricht en Paul Jansen is hoogleraar bedrijfs­psychologie aan de VU Amsterdam. 

Lees ook: 

Het kabinet moedigt omscholing en reorganisaties aan met tweede steunpakket

Bedrijven en werknemers moeten veranderen, vindt het kabinet, nu de economische recessie langer lijkt te zullen duren dan gedacht.

Zoomen, skypen, meeten, appen, hangouten en andere thuiswerkgruwelen

Een columnist is per definitie een zelfsturend team; ik kan moeilijk beweren dat ik overspannen raak van het digitale vergaderen. Dus als ik al iets van een fobie begin te ontwikkelen voor zoomen, hangouten, skypen en groepsappen, hoe erg moet het dan zijn voor mensen die de hele dag niets anders doen?

Mogen we ook na de coronacrisis vaker thuiswerken?

Sommige thuiswerkers verlangen weer sterk naar contact met de collega’s, anderen zijn blij dat ze thuis kunnen werken. Het scheelt reistijd, er is minder afleiding en er is altijd lekkere koffie.

Ondernemen in coronatijd, hoe pak je dat aan?

Voor luchtvaart-consultant To70, nagelstylist Mirjam Meeuwisz en bloemist Bas de Groot is de toekomst onzeker. De crisis doet een beroep op hun creativiteit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden