null Beeld Trouw
Beeld Trouw

ColumnNelleke Noordervliet

Opheffen ‘Andere Tijden’ is een grote fout, want elke generatie moet opnieuw de kennis van het verleden veroveren

Historisch besef is de Nederlanders niet diep ingestanst. Met enige regelmaat veert er iemand op uit zijn halfslaap en roept ongerust hoe belangrijk geschiedenis toch is, om daarna weer verder te snurken. Terwijl een groot deel van Nederland zich bezighoudt met het onbegrijpelijke heden en de onzekere toekomst, heeft een klein deel keurig netjes de ­geschiedenis bijgehouden, bestudeerd en telkenmale in publicaties blijk gegeven van een alerte en genuanceerde visie op het verleden, om daarmee het heden te kunnen duiden.

Uiteraard zijn historici kinderen van hun tijd. Als de tijden veranderen, veranderen historici mee. Vaak zelfs veranderen historici het eerst. Ze besteden aandacht aan onderwerpen die eerder wat onderbelicht waren en publiceren daarover, meestal nog voordat een grotere groep erin geïnteresseerd raakt.

Zo liet Martin Sommer in de De Volkskrant onlangs duidelijk weten dat de oproep aan het ­Nederlandse volk van Roxanne van Iperen om nu eindelijk eens de tragedie van de Tweede ­Wereldoorlog en de Jodenvervolging onder ogen te zien, voorbijging aan het feit dat we daar al sinds de vroege jaren zestig mee bezig zijn. Pressers Ondergang uit 1965 hakte erin. Lou de Jong hield ons met De Bezetting een spiegel voor. De literatuur bleef niet achter. Talloze scholieren lazen Het Bittere Kruid van Marga Minco, om nog maar te zwijgen van Anne Franks dagboek Het Achterhuis. Sommer zegt terecht dat de mantra van het Nederlandse niet willen weten een ­mythe is.

We hadden veel zwijgers en meelopers, en dat wist iedereen

We wisten al snel dat er meer jonge mannen naar het Oostfront waren gegaan dan er mensen in het verzet zaten, we wisten al snel dat de Deense koning, die op zijn post bleef en een Jodenster droeg, eraan heeft bijgedragen dat er in Denemarken weinig ­Joden werden afgevoerd en dat er bij ons een beschamende 75 procent werd vermoord terwijl ­k­oningin Wilhelmina in Londen de enige ‘vent’ in de Nederlandse ­regering zat te zijn. We hadden in Nederland dus veel zwijgers en meelopers. En dat wist iedereen. Ik hoor nog mijn moeder bij ­iedere haar bekende voorbijganger mompelen: ‘Dat is die-en-die, fout geweest in de oorlog’. Of: ‘Dat is die-en-die, zwaar in het verzet gezeten’.

Al die aanwezige kennis moest worden vastgelegd, uitgesproken en herhaald. Dat gebeurde uitgebreid vanaf de jaren zestig. Een Amerikaanse serie als Holocaust, in de jaren zeventig, doordrong mijn generatie nog maar eens van de feiten. De onvergetelijke documentaireserie Shoah van Claude Lanzmann deed dat opnieuw in de jaren tachtig.

Hetzelfde geldt voor de koloniale geschiedenis. De discussie daarover is inmiddels opgelaaid, maar veel werk was al gedaan door alerte historici die de gaten in onze kennis en visie eerder hadden opgemerkt. Zeker: het opgepompte negentiende-eeuwse nationale gevoel van trots (op zichzelf al interessant als historisch verschijnsel) legde de nadruk op de Hollandse heldendaden aan vreemde kust en bepaald minder op de ermee ­gepaard gaande uitbuiting en slavernij. Maar al in de negentiende eeuw klonk daartegen protest. Het Nederlandse koloniale beleid werd wel degelijk bekritiseerd. En als we kijken naar de koloniale oorlog, die vroeger de politionele acties werden genoemd, dan moet worden vastgesteld dat een groot deel van de Nederlandse ­bevolking het daar in 1947 niet mee eens was.

Elke generatie moet opnieuw de kennis van het verleden veroveren

Het punt is dat elke generatie opnieuw de kennis van het verleden moet veroveren. En het vreemde in Nederland is dat ze er niet allang mee vertrouwd zijn, maar zich telkens opnieuw verrast tonen. Dat pleit voor de noodzaak van permanente historische educatie. Het opheffen van Andere Tijden is in dat kader een grote fout.

De televisiebazen zijn voortdurend op zoek naar jong publiek. Waarom is me een raadsel. Jonge mensen kijken niet meer lineair televisie. Die kijken andere dingen langs andere kanalen. Op ­andere momenten.

De NPO heeft tot taak kennis van de geschiedenis te bevorderen. In plaats van Andere Tijden op te heffen, zouden ze de zendtijd voor het maken van historische programma’s uit moeten breiden. En ze beschikbaar maken op verschillende mediakanalen.

Nelleke Noordervliet (Rotterdam, 1945) schreef meerdere romans, novelles en theaterstukken. In 2018 won ze de Constantijn Huygens-prijs voor haar gehele oeuvre. In haar column in Trouw bespiegelt ze tweewekelijks op de actualiteit. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden