Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Openheid is nu een doel op zich bij benoemingen

Opinie

Lex Oomkes

© Maartje Geels
Column

Het leek tot voor kort het laatste, zekere bolwerk voor de gevestigde politieke partijen. De benoeming van de vicepresident van de Raad van State was de uitkomst van een gezellig gezelschapsspel van een aantal (voornamelijk of uitsluitend) heren. 

Onderling bedisselden zij welke partij aan de beurt was om een vicepresident te leveren, al was de uitkomst vrijwel altijd dat het een christen-democraat met een juridische achtergrond diende te zijn.

Lees verder na de advertentie

Die gewoonte, of traditie zo u wilt, staat op losse schroeven. Zelfs het hoogste adviescollege hecht niet meer aan aloude gewoonten en wil serieus genomen worden. Nog even en er komt een onverlaat die ervoor gaat pleiten kandidaten voor het vicepresidentschap ('de onderkoning van Nederland') aan de kiezer voor te leggen. Het is niet leuk meer in politiek Den Haag om een prominente vertegenwoordiger te zijn van een van die ooit grote volkspartijen.

Niet dat het een absolute voorwaarde is, maar Dijsselbloem ontbeert juridische kennis en ervaring

De Raad van State verzette zich al bij de vorige vacature voor een vicepresident tegen de gewoonte een politicus met een stevige juridische staat van dienst in het adviescollege te parachuteren. Destijds nog zwak, maar nu er voor de huidige vicepresident Piet Hein Donner een opvolger moet komen, steeds luider.

De kandidatuur van oud-minister Jeroen Dijsselbloem is nog niet erg overtuigend, maar de tegenzet vanuit de raad is desondanks een teken aan de wand. Niet dat het een absolute voorwaarde is, maar Dijsselbloem ontbeert juridische kennis en ervaring. De geparachuteerde kandidaat, D66'er Thom de Graaf, heeft dat op hem voor.

Het verzet van de leden van de Raad van State is betekenisvol

Niet de vraag óf leden van de Raad van State hun zin krijgen en meer betrokken worden bij de benoeming van hun feitelijke voorzitter, maar het feit dát men zich verzet is betekenisvol.

Elke functie in het openbaar bestuur, hoe weinig politiek van aard ook, staat tegenwoordig ter discussie. Binnenkort behandelt de Eerste Kamer in tweede lezing het voorstel om de Kroonbenoeming van de burgemeester uit de Grondwet te halen. Niets wijst erop dat de senaat nog dwars gaat liggen en dus ligt binnenkort de weg open voor hen die al jaren roepen om een gekozen burgemeester. Of dat nu wel zo verstandig is, doet er nu even niet toe.

Ook als vooralsnog de gemeenteraad de nieuwe burgemeester aanwijst, zoals nu de facto al het geval is, is het partijkartel - om met Baudet te spreken - al beslissend doorbroken. Alle beschouwingen over welke partij aan de beurt is om bijvoorbeeld de vacature van burgemeester van Amsterdam te vervullen, is in die zin ijdel gepraat. De vertrouwenscommissie van een gemeenteraad is geen schaamlap meer, maar uiteindelijk het orgaan dat beslissend is in de benoemingsprocedure.

De vicepresident van de Raad van State, maar ook de Nederlandse vertegenwoordiger in de Europese Commissie (volgend jaar moet er een opvolger komen voor Frans Timmermans) zijn de laatste functies waar oude gewoonten nog standhielden.

Is daarmee het openbaar bestuur erop vooruitgegaan? Dat valt nog maar te bezien. Zeker rond de functie van burgemeester valt daar veel op af te dingen. Hoe immers dient een wellicht straks gekozen burgemeester om te gaan met het volgens de wet hoogste orgaan in de gemeente, de raad?

Al die openheid en die zogenaamd democratischer procedures brengen nieuwe conflicten en spanningen met zich mee. Maar dat doet er allemaal niet toe. Als er maar meer openheid is. Kennelijk is dat al een doel op zich.

Lex Oomkes is senior politiek redacteur bij Trouw, en schrijft wekelijks een column.

Lees ook: Kabinet zit in de maag met vacature onderkoning

Het leek zo goed afgekaart in de coalitie. Maar nu is er een nieuwe kandidaat. Moet er toch een echte sollicitatieprocedure komen voor de vicevoorzitter van de Raad van State?

Deel dit artikel

Niet dat het een absolute voorwaarde is, maar Dijsselbloem ontbeert juridische kennis en ervaring

Het verzet van de leden van de Raad van State is betekenisvol