Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Op weg naar de perfecte mens

Opinie

Martijntje Smits en Mirjam Schuijff

Sleutelen aan gezonde mensen, om ze nog perfecter te maken, is de trend. Maar wie overziet de gevolgen? Deel 1 van een tweeluik.

Geneesmiddelen gebruiken om gezonde mensen beter te laten functioneren: is dat een goed idee? Volgens een groep van Amerikaanse en Britse wetenschappers wel. In een artikel in het wetenschappelijke tijdschrift Nature (7 december 2008) pleiten zij voor legalisering van ‘breinpeppers’ als Ritalin, Adderall en Provigil. Deze amfetamine-achtige geneesmiddelen kunnen ook voor gezonde mensen de concentratie en het geheugen verbeteren. Anno 2009 mogen ze echter alleen worden voorgeschreven bij een medische indicatie, zoals adhd.

Dat is jammer, want de medicijnen kunnen de kwaliteit van ons leven en de productiviteit op ons werk vergroten, zo betogen deze wetenschappers. Zij vinden ook dat de bestaande medische regels niet goed bestand zijn tegen de toenemende vraag van gezonde gebruikers naar breinpeppers. Steeds meer mensen slikken ze illegaal. In de VS, bijvoorbeeld, gebruikt 7 procent van de studenten Ritalin zonder adhd-diagnose om hun examenresultaten te verhogen, en dit percentage groeit. Waarom zou je dit gebruik als een misdaad blijven zien?

De oproep om cognitieverbeteraars maatschappelijk geaccepteerd te krijgen en de wettelijke obstakels weg te nemen, staat niet op zichzelf. Het is een onderdeel van een bredere trend, die van ‘mensverbetering’, of , in het Engels, human enhancement.

Mensverbetering staat voor een streven naar sterkere, slimmere, mooiere mensen die langer gezond kunnen leven. Door ontwikkelingen in de genetica, neurowetenschappen, farmacie en plastische chirurgie lijkt de realisering van deze oude droom voor het grijpen te liggen. Het gaat niet alleen om pillen, maar ook bijvoorbeeld om breinimplantaten, vruchtbaarheidsbehandeling en gentherapie.

Er staan onze lichamen nog talloze verbetertechnologieën te wachten: anti-verouderingstechnologie, spierversterkers, embryoselectie, conditieverbeteraars, genetische doping en stemmingsverbeteraars. Ze hebben gemeenschappelijk dat ze prestaties proberen te verbeteren door verandering van de menselijke biologie en niet door verandering van de maatschappelijke omstandigheden.

Nog altijd bestaat het taboe dat je mensen mag genezen, maar niet verbeteren. Daar zijn technische interventies in het lichaam niet voor. Dit taboe vormt een belangrijk fundament van de gezondheidszorg: we zijn solidair met zieken en niet met perfectionisten.

Des te meer valt op hoe verrassend snel mensverbeteringen hun weg vinden in de samenleving en in de gezondheidszorg. Plastische chirurgie gold nog geen tien jaar geleden als een riskante, moreel twijfelachtige en dure hobby. Nu is de praktijk omhelsd door een gretig publiek. Binnen een mum van tijd is in vitro fertilisatie (IVF) geaccepteerd geraakt. IVF is ook een voorbeeld van mensverbetering, want onvruchtbaarheid is geen ziekte. En er lonkt een miljardenmarkt voor verbeteringsmedicijnen zoals Ritalin.

Niet iedereen staat te juichen bij het idee dat voortaan ‘verbeteren’ in de zorg dezelfde status krijgt als ‘genezen’. Sceptici wijzen niet alleen op de individuele risico’s voor de gebruikers, maar ook op gevaren voor de samenleving op de langere termijn. Wie is er verantwoordelijk als het mis gaat? Blijft de gezondheidszorg betaalbaar? Moeten we hier echt publiek geld in investeren?

De sceptici waarschuwen voor het overschrijden van een natuurlijke grens en het gevaar dat de sociaal-economische verschillen tussen mensen toenemen. Is de keuzevrijheid van mensen nog wel gewaarborgd als je onder maatschappelijke druk staat om de ratrace vol te houden met behulp van breinpeppers en andere middelen? Bovendien: de solidariteit met de zwakken en gehandicapten kan in het gedrang komen wanneer gezondheid en intelligentie een eigen keuze worden.

Op dergelijke vragen zijn geen pasklare antwoorden. En dat heeft tot gevolg dat de sceptici het nakijken hebben.

Alleen al de roep om legalisering van Ritalin maakt duidelijk hoe sterk en verleidelijk de argumenten van de voorstanders zijn. De sceptici kunnen hun onbehagen hier tegenover stellen. Maar hun veelal abstracte en speculatieve tegenwerpingen vallen in het niet bij de concrete beloften en duidelijke individuele voordelen en economische belangen van deze verbetertechnologieën.

Het blijkt veel moeilijker de potentiële schade voor het collectief en voor de lange termijn overtuigend in beeld te brengen. Door deze onbalans kunnen de voorstanders het pleit gemakkelijk winnen van degenen die terughoudend willen zijn.

In het artikel in Nature bestrijden wetenschappers het aloude taboe op mensverbetering met het argument dat de mens al sinds jaar en dag de werking van het brein probeert te verbeteren, van de uitvinding van het schrift, tot koffiedrinken en onderwijs volgen. ‘Breinpeppers’ verschillen niet wezenlijk van andere middelen om verstandelijke capaciteiten te verruimen.

Maar deze ’niets aan de hand’ redenering verhult dat er wel degelijk discussie nodig is over de maatschappelijke implicaties van human enhancement. Als mensen kiezen voor snelle, technische oplossingen voor individuele verlangens, kan dat ook de samenleving veranderen.

Is een toekomst waarin schoolkinderen voor hun Cito-toets een pilletje slikken een schrikbeeld of is het geen enkel probleem als de pillen veilig zijn? Zullen de steeds uitgebreidere mogelijkheden van embryoselectie tot gevolg hebben dat ouders van kinderen met een zieke of handicap die te voorkomen was geweest, paria’s worden? Voordat we overhaast breinpillen gaan legaliseren moeten we serieus nadenken over wat op termijn mogelijk en wenselijk is.

Volgende week, deel twee: Er is politieke discussie nodig over mensverbetering.

Martijntje Smits en Mirjam Schuijff
onderzoekers Rathenau-instituut



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie