column

Op 20 maart staat het vertrouwen in Rutte III op het spel en niets anders

Lex Oomkes Beeld Maartje Geels

De verkiezingen over exact zeven weken gaan over de samenstelling van de Eerste Kamer en de eventuele nieuwe problemen die dat kan opleveren voor het derde kabinet-Rutte.

Niet dat dat iets unieks is. Zeker de laatste jaren, zo niet decennia, staat het lot van een coalitie centraal bij verkiezingen voor de provinciale staten, maar daar werd tot voor kort tenminste nog besmuikt over gedaan. De fictie dat het tweekamerstelsel zo enorm kwaliteitsverbeterend werkte en dat de positie van de Eerste Kamer te uniek is om die te bezoedelen met zoiets ordinairs als de positie van een coalitie, werd koste wat het kost in stand gehouden.

Fractievoorzitters in de Tweede Kamer doen daar inmiddels heel wat minder moeilijk over. Op 20 maart staat het vertrouwen in Rutte III op het spel en niet anders. De idee-fixe van de chambre de réflection is definitief naar het rijk der fabelen verwezen. Ook bij de Eerste Kamer gaat het in eerste instantie om machtsvorming en niet om een wat bezadigder oordeel vanuit rechtstatelijkheid, uitvoerbaarheid, dan wel handhaafbaarheid van wetgeving.

De politiek moet vooral zo doorgaan. Het oordeel van overbodigheid van deze Eerste Kamer zal er alleen maar sneller door geveld worden.

Het advies van de staatscommissie van eind vorig jaar over de toekomst van het huidige parlementaire stelsel heeft het zicht op een steviger, want meer (ten opzichte van de Tweede Kamer) unieke rol van de senaat niet verbeterd. Het advies is op dit punt, om het maar gewoon boud te stellen, zeer mager.

Oud-vicepremier Johan Remkes, voorzitter van de Staatscommissie Parlementair Stelsel, overhandigt afgelopen december een adviesrapport over de vernieuwing van het parlementair stelsel aan Minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (D66). De commissie deed onderzoek in opdracht van de regering. Beeld ANP

De argumenten van de commissie-Remkes om het tweekamerstelsel, ondanks alle in de loop der jaren steeds meer opgedoemde bezwaren, te handhaven klinken sympathiek. Er wordt vervolgens echter niets gedaan om de nadelen van de huidige ontwikkelingen tegen te gaan. Sterker, de positie van de Eerste Kamer wordt in het begin van het pleidooi eerst maar eens verzwakt, door het advies een aparte rechter voortaan te laten beoordelen of wetgeving al dan niet in strijd is met de Grondwet. Vreemd: Dan hééft de Eerste Kamer een unieke taak (die je bijvoorbeeld ook expliciet in de Grondwet zou kunnen vastleggen), en dan haal je die om te beginnen onderuit.

Dan blijven over de controle op de uitvoerbaarheid van de uit te voeren wet, dan wel de haalbaarheid van de daarin gestelde doelen. Hoe zuiver wordt de afweging als het ook in de Eerste Kamer (voor een coalitie, maar ook voor de oppositiepartijen aan de overkant) gaat om machtsvorming?

Het politieke belang op korte termijn zal altijd winnen van het belang op langere termijn van een parlementair stelsel met voldoende macht en tegenmacht.

De staatscommissie is er op zijn zachtst gezegd in haar advies niet helemaal uitgekomen. Ergens in het advies komt de commissie zelfs tot de vaderlijke vermaning dat fracties in de Tweede Kamer vooral moeten voorkomen de indruk te wekken dat zij het stemgedrag van hun partijgenoten in de Eerste Kamer bepalen. Senatoren op hun beurt zouden de indruk moeten wegnemen dat hun standpuntbepaling een directe afgeleide is van de opstelling van hun partijgenoten aan de overkant. De commissie zegt nog net niet dat zij van de Eerste Kamer zich doof moeten houden voor partij-instructies vanaf de andere kant van het Binnenhof. Maar dat bedoelt de staatscommissie bijna zeker weten van wel.

Helaas, deze campagne zal laten zien dat dergelijke verzuchtingen niet helpen. 

Lees ook:

Lex Oomkes is senior politiek redacteur bij Trouw, en schrijft wekelijks een column.

Commissie-Remkes: Voorkeurstemmen moeten belangrijker worden

Meer gewicht voor voorkeurstemmen en een bindend referendum zijn twee van de adviezen van de commissie-Remkes. Hiermee kan de parlementaire democratie worden versterkt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden