Opinie

Ook wij denken aan de slachtoffers

Het Forum Levenslang houdt wel degelijk rekening met de belangen van nabestaanden.

Sinds de oprichting van het Forum Levenslang, een groep juristen en wetenschappers die streven naar een menselijker uitvoering van levenslange gevangenisstraf, lijkt het alsof het kruitvat is ontploft. Veel mensen waren verontwaardigd en gegriefd. Vooral op internet kwamen de emoties los. Wij zouden de belangen van de slachtoffers uit het oog verliezen: ’slachtoffers hebben immers ook levenslang’, we zouden het vonnis van de rechter niet willen respecteren: ’de daders zitten toch niet voor zweetvoeten?’ en de straffen in Nederland zouden toch al te mild zijn: ’weer dat softe gedoe, zo’n typisch geitenwollensokkenidee.’ ’Straf is straf: dan had hij maar beter moeten nadenken’. Daar zit wat in, maar het is te ongenuanceerd.

Het zou inderdaad onbegrijpelijk zijn als ernstige misdrijven niet streng mogen worden bestraft en als gevaarlijke mensen de kans zouden moeten krijgen nogmaals toe te slaan. Dit verdedigen wij ook niet; daarover mag geen misverstand bestaan. Het Forum is ook niet tegen levenslang, maar wel tegen de huidige wijze van tenuitvoerlegging. Kern van ons betoog is dat zo’n ingrijpende straf – een straf tot de dood erop volgt – waarborgen verdient. De waarborgen die er waren, zijn stilletjes verdwenen en voor de wijze van tenuitvoerlegging van levenslang bestaat nu geen passende regelgeving. Als je levenslang hebt, word je vergeten.

Het zijn schijnargumenten. Ten eerste, ons voorstel laat de slachtoffers niet in de kou staan. Die reactie gaat er ten onrechte van uit dat het aangerichte leed gecompenseerd kan worden door een straf. Het verschrikkelijke verdriet dat de nabestaanden is aangedaan, is echter niet te stelpen, ook niet met levenslang. Straffen is dan ook geen rekensom, een leven voor een leven. Dan zouden wij ook levenslang moeten opleggen voor het veroorzaken van een dodelijk ongeluk. Zinvoller is het aan nabestaanden aandacht te geven dan enkel de dader op te sluiten. We moeten daarom onderzoeken hoe met de belangen van slachtoffers rekening kan worden gehouden. Binnen ons initiatief bestaat daar ruimte voor.

Ook wordt het gezag van de strafrechter niet ondermijnd, integendeel. In ons voorstel wordt de toets hoe verder inhoud te geven aan de levenslange straf nu juist in handen gelegd van een politiek onafhankelijk orgaan. Zoals het nu is geregeld, is het aan de minister om gratie te verlenen. Dit kan hij doen zonder raadpleging van het parlement en de rechter, die de straf heeft opgelegd, heeft daarin slechts een adviserende stem. Juist door een met waarborgen omklede regeling in te voeren, wordt het beleid doorzichtiger dan het was en wordt de beslissing uit de politieke sfeer gehaald. Hieruit spreekt meer erkenning voor het gezag van de rechter.

Het derde misverstand is dat het onder alle omstandigheden goed zou zijn om aan de onveranderlijkheid van rechterlijke beslissingen vast te houden. Een zaak kan zo nodig worden herzien. Hoe weloverwogen de beslissing ook is geweest, zij kan door tijdsverloop in een ander daglicht komen te staan, zodat zij bijstelling behoeft. Een belangrijk argument voor een nieuwe beoordeling na verloop van tijd is dat de meeste van deze straffen mede zijn opgelegd om de maatschappij te beveiligen. Als het gevaar is geweken, is dus een nieuwe afweging noodzakelijk. Ons werd gevraagd ’wie straks de verantwoordelijkheid draagt als het weer mis gaat’. Maar ook achter deze vraag schuilt een drogreden: hetzelfde gaat immers op voor de mensen die na een tijdelijke straf voor een zeer ernstig geweldsmisdrijf opnieuw in de fout gaan. Ons antwoord luidt dat wij met elkaar die verantwoordelijkheid dragen, door een goede regeling in de wet op te nemen en die regeling zorgvuldig toe te passen.

Wij vragen niet voor iedere levenslang gestrafte ’een tweede kans’. Als vrijlating onverantwoord is, kan worden onderzocht in hoeverre aanpassingen binnen het gevangenisregiem voor de gestrafte mogelijk zijn. Hij wordt immers ouder en straks bejaard. Kan hij zijn zieke kind of moeder eens bezoeken of de begrafenis van een naaste bijwonen? Dát moet dan bijvoorbeeld worden onderzocht.

Ten slotte: vanaf de invoering van de straf tot 1986 is in bijna alle gevallen gratie verleend. Dat is nooit fout gegaan. Het enige bekende geval van recidive door een levenslanggestrafte deed zich binnen de gevangenis voor, door een gevangene die ’toch niets meer te verliezen had’ omdat hij een levenslange straf had. Ook daarin ligt een argument tegen een uitzichtloze levenslange straf.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden