Opinie

Ook ú kunt bijdragen aan natuurbehoud

Ontbossing in Indonesië. Beeld ANP

Duurzaamheid moet het primaat krijgen in alle nieuwe wet- en regelgeving. Kansen genoeg om dat te bereiken, aldus Esther Turnhout, auteur van het Ipbes-rapport diversiteit (Wageningen Universiteit) en Alexander van Oudenhoven, auteur van het Ipbes-rapport over Europa en Centraal-Azië (Universiteit Leiden).

Het bericht dat een miljoen plant- en diersoorten op korte termijn met uitsterven worden bedreigd (Trouw, 7 mei), lokte veel reacties uit. Dat is begrijpelijk, maar dat getal is maar een klein deel van de boodschap. Het nieuwe rapport van het Ipbes (het aan de VN gelieerde platform voor biodiversiteit en ecosysteemdiensten, waarvan 130 landen lid zijn) stelt vast – en niet voor het eerst – dat de oorzaken voor de achteruitgang van ­biodiversiteit bij de mens liggen en snel verergeren. 

We ontbossen om meer ruimte te maken voor landbouw, ­gebruiken meer natuurlijke bestaansbronnen dan de natuur kan aanvullen, vervuilen het milieu, introduceren soorten in gebieden waar ze niet thuishoren en veranderen het klimaat. Uiteindelijk krijgt ook de mens hiervan de rekening gepresenteerd, bijvoorbeeld in de vorm van voedselschaarste, conflicten over natuurlijke bestaansbronnen en verminderde veerkracht tegen de ­gevolgen van klimaatverandering. 

Het lot van de natuur en van onszelf ligt in onze eigen handen, en daarom is het belangrijk om de discussie en berichtgeving over het rapport te verschuiven richting oplossingen. Deze oplossingen moeten we buiten de klassieke natuurbescherming via beschermde gebieden en natuurbeheer zoeken. Want hoewel natuurbescherming belangrijk is, is het bij lange na niet voldoende om het tij te keren. We moeten ook de onderliggende oorzaken aanpakken. De suggesties uit de rapporten van het Ipbes hebben we vertaald in een integraal actieplan.

Kracht van de natuur

Ondersteun en beloon een innovatieve integrale benadering waarin biodiversiteit in alle sectoren wordt meegenomen en waarbij klimaat, biodiversiteit, welzijn en landschap samen opgaan. ­Biodiversiteit, natuur en landschap moeten leidend zijn bij het plannen van bebouwing, infrastructuur, duurzame energie en klimaatadaptatie. We weten dat het kan: in de Rijkswaterstaatprogramma’s Ruimte voor de Rivier en de Zandmotor is de kracht van de natuur het uitgangspunt.

Pas wet- en regelgeving aan en hervorm economische structuren zodat ze duurzame opties bevorderen en niet-duurzame ontmoedigen, zowel voor het bedrijfsleven als voor de consument. Dit kan door het stellen van duurzaamheidseisen aan producten en diensten (door de overheid, en door het bedrijfsleven) en via subsidies en belastingen. Voor geïmporteerde goederen en vervoer hebben deze maatregelen ook positieve effecten op de biodiversiteit buiten het eigen land. Ze verkleinen de ecologische voetafdruk van ­Nederland en dragen bij aan duurzame ontwikkeling, waar ook armoede­bestrijding, gezondheid, en sociale en economische gelijkheid bij horen.

En tot slot: zorg voor een duurzame landbouw waarin natuur een belangrijke rol speelt, zodat we niet alleen de toestand van de biodiversiteit, maar ook de kwaliteit van onze leefomgeving sterk verbeteren. De herziening van het Europese landbouwbeleid en de bijbehorende subsidiesystemen bieden een unieke kans om verduurzaming te bevorderen. Daarnaast kunnen we via grondpolitiek (de Pachtwet) toegang tot land voor duurzame initiatieven mogelijk maken en kunnen financiële instellingen (banken en verzekeringsmaatschappijen) duurzaamheid en biodiversiteit nog meer integreren in hun investeringsbeleid.

De acties richten zich op de structurele oorzaken van biodiversiteitsverlies en benadrukken de rol van zowel de overheid als die van bedrijfsleven en burgers in het aanpakken van de problemen.

Politiek ingewikkeld

Veel acties zijn niet per se complex of moeilijk uit te voeren, maar ze zijn wel politiek ingewikkeld. Ze raken aan diepgewortelde opvattingen over wat welvaart en welzijn is en aan machtige instituties die deze opvattingen uitdragen en omzetten in beleid. De uitdrukking van welvaart vindt nog al te vaak plaats in termen van het bruto nationaal product. Alhoewel deze interpretatie van welvaart steeds minder breed gedragen wordt, is ze in de praktijk nog steeds het belangrijkste organiserende principe in onze maatschappij en economie. Juist dat vormt het grootste gevaar voor de biodiversiteit.

Behalve concrete maatregelen die op de korte termijn kunnen en moeten worden genomen, is het ook belangrijk welvaart en welzijn anders te definiëren, en om te werken aan de benodigde transformatie naar een duurzame economie en samenleving. Dit is een kwestie van de lange adem, maar ook iets waarmee we meteen moeten beginnen. En hier ligt een taak voor ons allemaal. Als inwoners van Nederland kunnen wij een cruciale rol spelen, niet alleen via ons consumptiegedrag, maar ook door lokale initiatieven. En door politiek en bedrijfsleven aan te spreken op hun verantwoordelijkheid, bijvoorbeeld via ­sociale bewegingen en stemgedrag. De komende verkiezingen voor het Europees Parlement gaan grotendeels over landbouw, klimaat, veiligheid, natuur en economie. Hoe gaat u stemmen?

Overige auteurs: Wieteke Willemen, auteur Ipbes-rapport landdegradatie en restauratie (Universiteit Twente), Ingrid Visseren-Hamakers, auteur Ipbes-rapport wereldwijde biodiversiteit (Radboud Universiteit), Koos Biesmeijer, auteur van het Ipbes-rapport bestuivers (Naturalis Biodiversity Center).

Lees ook:

Wereldleiders zijn aan zet, maar ook de achtertuin doet ertoe

De wereld verliest massaal dier- en plantsoorten, waarschuwde VN-panel Ipbes deze week. Waar ligt de oplossing? Een nieuw, wereldwijd natuurakkoord kan helpen. En lokaal kan iedereen nú iets doen.

Een nieuw biodiversiteitsplan: wie zorgt ervoor dat het deze keer wél slaagt?

Op 14 maart debatteerde de Tweede Kamer over het Deltaplan Biodiversiteitsherstel. Goed nieuws voor de dwergstern, de egel en vele andere bedreigde dieren. Of toch niet? In 2005 was er ook al een ambitieus én haalbaar deltaplan, ook opgesteld mét de landbouw. En dat heeft niets opgeleverd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden