OpinieBrief van de hoofdredactie

Ook Trouw stond in de kwestie Indonesië aan de verkeerde kant van de geschiedenis

null Beeld
Cees vander Laan

Stilzwijgen en ontkenning. Dat zijn de woorden die steeds terugkeren in de verhalen die we deze week (ook vandaag) schreven over de rol van de Nederlandse staat en militairen in de onafhankelijkheidsoorlog van Indonesië. Het is een pijnlijk onderwerp dat inbeukt op het christelijke zelfbeeld van het goede willen doen en voor de ander zorgen. Feiten en conclusies die breuken en scheuren veroorzaken in dit zelfbeeld laten we maar met moeite toe, zo blijkt maar weer opnieuw uit deze onderzoeken, zeventig jaar na de gebeurtenissen.

In Tijdgeest van deze zaterdag schrijft oud-collega Meindert van der Kaaij, een van de onderzoekers in het ‘Indonesië-dossier’, het volgende: ‘Lang heeft Nederland niets willen weten van de oorlog in de archipel die wij eeuwenlang als ons eigendom beschouwden. Natuurlijk, het conflict was ver van ons bed geweest en we hadden in 1945 net zelf een afschuwelijke oorlog achter de rug. Maar de vraag blijft waarom al die getuigen die na 1950 uit Indonesië naar Nederland kwamen – Indië-veteranen, Indische Nederlanders, Molukkers en journalisten – hebben volhard in een stilzwijgen over wat zij hadden gezien, gehoord en meegemaakt.’

Dus ook journalisten deden mee in dat stilzwijgen. Naar aanleiding van mijn stukje van vorige week over de ‘complexe band van Trouw met Indonesië’, kreeg ik een appje van een redacteur. ‘Moet je als krant ook niet kritisch reflecteren op je eigen rol ten tijde van die onafhankelijkheidsoorlog?’ Een terechte vraag, lijkt mij.

Trouw was een politiek orgaan

In 1947 gingen Trouw-hoofdredacteur Sieuwert Bruins Slot en de voorzitter van de Anti-Revolutionaire Partij (ARP), Jan Schouten, samen op werkbezoek in Nederlands-Indië. Bruins Slot was ook ARP-Kamerlid en Trouw was de krant van de partij. Ze bezochten her en der Nederlandse militairen en hoge ambtenaren. Ze sloegen een aanbod af om vertegenwoordigers van de Indonesische regering te ontmoeten. De krant steunde het militaire optreden tegen de onafhankelijkheidsstrijders. De republiek moest ‘radicaal worden opgeruimd’, meende de krant (bron: Trouw, 75 jaar tegen de stroom in, Peter Bootsma).

De krant was in die tijd, zelfs in de jaren vijftig, zeker niet onafhankelijk zoals nu. Trouw was een politiek orgaan, de partijkrant van de ARP, zoals veel kranten tijdens de Verzuiling, bijvoorbeeld de Volkskrant, gelieerd waren aan een politieke partij. De ARP steunde volop de strijd tegen de in 1945 uitgeroepen republiek van Soekarno, dus de krant ook. Maar in 1958 meende theoloog en zendingswerker Johannes Verkuyl al dat Nederland schuld moest bekennen aan drie eeuwen imperialisme en het frustreren van de soevereiniteitsoverdracht van 1949.

Trouw moest er niets van weten. De krant werd ervan beschuldigd het debat hierover in protestants-christelijke kringen te smoren. Pas begin jaren zestig begon Trouw te schuiven, in de Nieuw-Guinea-kwestie. Bruins Slot meende toen dat Nederland toenadering moest zoeken met Indonesië om over de toekomst van dit eiland te praten. Deze ‘ommezwaai’ kostte de krant drieduizend abonnees en mede vanwege deze kwestie kostte het Bruins Slot in 1963 ook zijn politieke carrière.

In het hedendaags perspectief, maar ook in het perspectief van die periode, kun je concluderen dat Trouw aan de verkeerde kant van de geschiedenis stond. Het is pijnlijk om dit vele jaren later vast te stellen, juist omdat we ook trots zijn op het verzetsverleden van de krant. We kunnen ons vinden in de excuses van premier Rutte aan de Indonesische bevolking en de groepen in Nederland die hieronder ook geleden hebben.

Trouw-hoofdredacteur Cees van der Laan schrijft wekelijks over de discussies op de redactie en de keuzes van de krant.

Correctie 19-02: In een eerdere versie werd over de republiek van Soeharto geschreven, waar dit Soekarno moest zijn.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden