Opinie Canon

Ook onze verre voorgeschiedenis hoort in de canon van Nederland

‘Wij’ kamen ooit met donkere huid en blauwe ogen van Afrika naar het huidige Nederland. Helaas zwijgt de Canon van Nederland hierover, zoal over veel van de prehistorie, stellen archeologen Luc Amkreutz en Gerrit Dusseldorp. 

Historicus James Kennedy vertelt in een interview (Trouw, 2 juni) over de herijking van de canon van Nederland die hij gaat uitvoeren. Deze herziening moet meer aandacht aan de ‘schaduwkanten van de Nederlandse geschiedenis’ besteden. Zo’n herijking is een goede zaak. Interpretaties veranderen en onderwerpen als de al dan niet zwarte Piet en de dubbele moraal van onze zeehelden geven aan dat geschiedenis niet statisch is.

Toch vrezen wij dat de blik, door de aanstelling van een modern historicus, beperkt zal blijven tot de laatste 500 jaar. Terwijl 99 procent van onze geschiedenis in de huidige canon over het hoofd wordt gezien. Archeologie maakt het mogelijk de geschiedenis van ons allemaal te belichten en ook nuance te leveren voor het heden. De canon doet dat nu (tot 1900) niet. De nadruk op geschiedschrijving zorgt voor een aaneenschakeling van elite-onderwerpen.

Van de meer dan 300.000 jaar lange Nederlandse prehistorie wordt slechts de laatste procent belicht. Met maar één (!) venster: de hunebedden. Is dat omdat het nog zichtbare monumenten zijn? Het is zeker niet de meest logische keus qua historische relevantie. Wij hebben wel wat voorstellen die nuance in onze geschiedenis aanbrengen.

In 2009 werd de eerste Nederlandse Neanderthaler ontdekt. Deze soort symboliseert een succesvolle levenswijze in een ijstijdomgeving. Maar ze is ook uitgestorven, mogelijk doordat ze zich niet kon aanpassen aan snelle klimaatverandering in de laatste ijstijd. Een prangende boodschap, ook voor het heden: onze omgeving en bronnen zijn eindig en ons aanpassingsvermogen is beperkt. Maar helemaal uitgestorven zijn ze niet. Wij dragen een paar procent Neanderthaler-DNA in ons. Dat vertelt over immigratie en ontmoeting. Het laat zien dat we niet de eerste Europeanen zijn, maar Afrikaanse immigranten.

Afrikaanse oorsprong

De ontdekking vorig jaar van de 13.000 jaar oude vroegste modern menselijke Nederlander voor onze kust houdt ons ook een spiegel voor. ‘We’ hadden toen een donkere huidskleur maar wel blauwe ogen. Dat blijkt uit DNA-onderzoek aan vergelijkbare fossielen. Weer een resultaat van onze Afrikaanse oorsprong. Deze ontdekking laat ook zien dat Nederland er lang heel anders uitzag dan nu: je kon duizenden jaren lang gewoon naar Engeland lopen.

En die vroegste boeren waren niet de hunebedbouwers. Zij waren laatkomers. De eerste landbouwers in Nederland woonden in Bandkeramische dorpen in Limburg, 7300 jaar geleden. Het zijn migranten uit het Nabije Oosten. Ze namen hun cultuur, vee en gewassen én hun aardewerk (waarnaar hun dorpen genoemd zijn) mee naar hier. Een populatie ‘nieuwe Nederlanders’ waarin jager-verzamelaars werden opgenomen. In het westen blijken die laatsten overigens al vroeg te ‘polderen’. Als enigen in Europa combineerden ze drie millennia lang een jagend en boerenbestaan in een rijk moeraslandschap.

De prehistorie beslaat letterlijk 99 procent van onze geschiedenis. Ze vertelt ons over onze menswording en waarom we wel en niet uniek zijn, over veranderende landschappen, cultuur, migratie en de veranderlijkheid van traditie. Juist een beter begrip van onze samenleving begint met meer kennis over ons verre verleden en ons ‘mens-zijn’ met al zijn biologische en culturele verworvenheden. Archeologie, ook die van de latere perioden, levert die nuance.

De canon van Nederland zou moeten vertellen over de geschiedenis van ons allemaal. Nu is het meer een geschiedenis van perkament dan een geschiedenis van mensen.

Lees ook:

Canon van de vaderlandse geschiedenis moet volgens James Kennedy ook schaduwkanten belichten

De canon van de vaderlandse geschiedenis is na dertien jaar toe aan vernieuwing. Een commissie onder leiding van de Amerikaans-Nederlandse historicus James Kennedy evalueert komend jaar de vijftig vensters op de geschiedenis. De schaduwkanten van het verleden krijgen extra aandacht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden