null

OpinieAfghanistan

Ook Nederland is verantwoordelijk voor deze vluchtelingencrisis

Het debat over Afghaanse vluchtelingen mijdt de vraag hoe Nederlands beleid aan de vluchtelingenstromen heeft bijgedragen, betoogt Jip van Dort, die werkt aan een proefschrift over oorlogspropaganda in het Nederlandse politieke debat.

De crisis in Afghanistan, waar de Taliban de macht hebben overgenomen, wakkert een nieuwe vluchtelingendiscussie aan. Diverse EU-leiders, ook premier Rutte, vrezen herhaling van de ‘ongecontroleerde, grootschalige illegale migratiebewegingen uit het verleden’, daaarmee verwijzend naar de komst van meer dan een miljoen Syriërs naar Europa in de afgelopen jaren. ‘Opvang in de regio’ is de toverformule.

Wat regeringsleiders graag buiten deze discussie houden, is hun verantwoordelijkheid voor zowel de huidige vluchtelingencrisis in Afghanistan als voor eerdere vluchtelingenstromen. Dat die significant is, bleek vorig jaar uit een rapport van het Costs of War-project van twee Amerikaanse universiteiten. Berekend werd, dat acht oorlogen die de Verenigde Staten de afgelopen twee decennia begonnen, of waar ze een belangrijk aandeel in hadden, zorgden dat ten minste 37 miljoen mensen huis en haard moesten achterlaten: ruim twee keer de bevolking van Nederland.

De onderzoekers stellen niet dat de VS hiervoor als enige verantwoordelijk zijn: ze zijn medeverantwoordelijk. Ook zijn 25 miljoen mensen inmiddels weer naar hun eigen land (alhoewel geregeld niet naar eigen huis) teruggekeerd, wat natuurlijk weinig afdoet aan het leed dat hen ten deel is gevallen. De oorlogen die na de aanslagen van 11 september 2001 direct of indirect door de VS zijn gevoerd, leidden, naast miljoenen doden en gewonden, tot de grootste vluchtelingencrisis sinds de Tweede Wereldoorlog.

De VS konden steeds op bijstand uit Den Haag rekenen

Ook Nederland draagt hiervoor verantwoordelijkheid. De VS konden immers steeds op bijstand uit Den Haag rekenen. Vanaf 2001 heeft Nederland op allerlei manieren bijgedragen aan de oorlog tegen Afghanistan, met ruim vijf miljoen vluchtelingen tot gevolg. Het soms ook omvangrijke gebruik van geweld droeg bij aan verwoesting in allerlei dorpen. Ons land gaf twee jaar later zogenoemde politieke steun aan de oorlog tegen Irak, die eveneens leidde tot miljoenen ontheemden.

In 2011 steunde Nederland de Navo-oorlog tegen Libië, die honderdduizenden op de vlucht joeg. Vanaf 2014 werd oorlog gevoerd tegen Islamitische Staat (IS) in Irak en Syrië, waardoor nog eens miljoenen op drift raakten, mede door de duizenden bommen die Nederlandse ­F-16’s gooiden en die bijdroegen aan verwoesting van Iraakse steden.

Soms droeg Nederland indirecter bij aan vluchtelingenstromen. Als onderdeel van een grote westerse inspanning met als doel verandering van regime in Syrië, gaf Nederland vanaf 2015 bijvoorbeeld militaire steun aan gewapende groepen in dat land. Onder andere pick-uptrucks werden geleverd aan allerlei milities, ook jihadistische. Die bevochten de regering van Assad en IS (en elkaar), maar terroriseerden ook de bevolking. Voor sommige Syriërs was dat de druppel.

37 miljoen verhalen van grenzeloos leed

De meerderheid van vluchtelingen die het Costs of War-project bestudeerde, en waarachter 37 miljoen verhalen van grenzeloos leed schuilgaan, raakte ontheemd in eigen land. Een aanzienlijk ander deel vluchtte naar buurlanden – de regio – waar ze vaak onder erbarmelijke omstandigheden werd opgevangen. Een relatief klein aantal vroeg asiel aan in EU-landen, ook in Nederland. De afgelopen twintig jaar waren deze post-9/11-vluchtelingen geregeld de grootste groep asielzoekers die zich in Nederland meldden. Het toont de onmiskenbare relatie tussen onze oorlogen daar en vluchtelingenstromen.

Op dit moment bestaat er nog enige sympathie voor de gevluchte Afghanen, bijvoorbeeld voor tolken die Nederlandse militairen hebben geholpen. Maar allerlei politici roepen inmiddels steeds luider dat zij niet (in groten getale) naar Nederland mogen komen. Deze politici zijn (of waren) veelal lid van partijen die de Amerikaanse oorlogspolitiek afgelopen jaren hebben gesteund. Het zou mooi zijn als deze politici dit crisismoment aangrijpen voor reflectie op de eigen verantwoordelijkheid voor de huidige ellende in Afghanistan, bij voorkeur in stilte.

Lees ook:
Afghanen opvangen in de regio is niet zo makkelijk
De EU wil een nieuwe ‘Turkije-deal’ voor de Afghanen die de Taliban ontvluchten, naar de buurlanden.

‘Dat mensen zijn achtergebleven die recht hebben op bescherming ligt deels aan Nederlandse overheid’
Dat Afghanen die naar Nederland hadden mogen komen nog in Kaboel zijn, is volgens betrokkenen deels te wijten aan slechte samenwerking tussen de drie betrokken ministeries.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden