null Beeld Werry Crone
Beeld Werry Crone

ColumnEsther van Fenema

Ook Mark Rutte maakt meesterlijk gebruik van onze hoofdzonde, de luiheid

Esther van Fenema

Jean-Claude Juncker was vijf jaar lang voorzitter van de Europese Commissie en bestuurde volgens het principe: ‘We besluiten iets, laten het dan even rusten en kijken wat er gebeurt. Als niemand dan herrie maakt en er geen opstand uitbreekt, omdat de meeste mensen sowieso niet begrijpen wat er besloten is, dan gaan we weer verder. Stap voor stap, tot er geen weg meer terug is.’

Je zou voor minder in opstand komen, en toch gebeurde dat niet.

De hoofdzonde Acedia gaat over luiheid en komt oorspronkelijk uit het Grieks, akedia, waar het nalatigheid of verwaarlozing betekent.

Acedia als sluipmoordenaar van de menselijkheid en lijnrecht tegenover moed, Fortitudo, de bereidheid om op te staan en de confrontatie met pijn, onzekerheid, angst en intimidatie aan te gaan.

Bij patiënten zoek ik altijd twee voorwaarden voor échte verandering: naast lijdensdruk voldoende lef.

Onze nationale luiheid is zichtbaar op alle niveaus in de samenleving. Leidinggevenden die je aansporen om dat onzinnige kwaliteitslijstje af te vinken terwijl ze fluisteren: ‘Ik weet dat het onzin is, maar ja het moet hè, anders krijgen we volgend jaar geen budget van de zorgverzekeraar’.

Of Frans Muller, de bestuursvoorzitter van Ahold Delhaize die zegt buikpijn te krijgen van het nieuwste klimaatrapport en vindt dat bedrijven méér moeten doen. Toch laat hij moreel leiderschap links liggen en ziet ondanks zijn machtige positie een revolutie niet zitten. Hij beargumenteert waarom het vooral allemaal níet kan. ‘Je verandert niet zomaar even de smaak’.

Maar ook Mark Rutte, de primus inter pares die we telkens weer als roerganger kiezen, maakt meesterlijk gebruik van onze hoofdzonde. Hij weet dondersgoed dat Nederlanders niet bereid zijn tot verzet en opoffering om iets aan de kaak te stellen.

Zoals Thomas Muntz treffend verwoordde in de Groene Amsterdammer: Rutte is een meester in het ontrafelen wat samenhangend is, patronen tot incidenten te verklaren en structurele maatschappelijke problemen retorisch op te breken in kleine, losse stukjes.

Systemen met ernstige rafelranden – zorg, onderwijs landbouw, energie en voeding – worden door deze mentaliteit in stand gehouden. Voor de bühne roepen we ijdele commissies bijeen die vervolgens inhoudsloze rapporten schrijven zodat het lijkt alsof er iets gebeurt.

Wij als brave burgers schrikken natuurlijk van misstanden en de bijbehorende ophef, maar gaan bliksemsnel weer over tot de orde van de dag omdat we geen trek hebben in risico’s. De realiteit maken we zonder blikken of blozen weer kloppend: ‘Ik vind het ook lastig, maar er zijn meerdere perspectieven en we moeten de nuance niet uit het oog verliezen’. De luie nazaten van de koopmannen die Nederland ooit hebben opgebouwd en nu mentaal rentenieren.

Kafka waarschuwde lang geleden al voor systemen die ons psychisch verlammen en uiteindelijk tot waanzin drijven door ontmenselijking, vervreemding en uitzichtloosheid.

Psychiater en auteur Esther van Fenema valt deze zomer in als columnist.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden