Brief van de hoofdredactie Cees van der Laan

Ook in Nederland kan de overheid liegen

Beeld Trouw

Bij zijn afscheid van de parlementsredactie wegens pensioen, gaf Hans Goslinga mij een biografie van de Amerikaanse journalist I.F. Stone. ‘All governments lie!’ luidt de niet mis te verstane titel van dit boek van biografe Myra MacPherson.

Zijn afscheid is al weer van jaren geleden, maar Goslinga, nog steeds politiek commentator bij deze krant, liet voor ons parlementaire redacteuren en journalisten in het algemeen een belangrijke boodschap achter: blijf weg van de macht en wees altijd kritisch op het handelen van de overheid. In een notedop een samenvatting van het leven van I.F. ‘Izzy’ Stone, die zijn leven lang bekend stond om zijn onafhankelijke, zeer kritische opvattingen over welke Amerikaanse regering dan ook. ‘Alle regeringen liegen’, luidde zijn levensmotto.

Om de waarheid heen gekletst

Ik weet niet of ik persoonlijk zo ver zou willen gaan, uitsluiten doe ik het vanzelfsprekend niet. Dit boek over I.F. Stone ligt nu bij mijn toetsenbord, half over het interview met de journalisten Jan Kleinnijenhuis (Trouw) en Pieter Klein (‘RTL Nieuws’), dat in de krant van dinsdag verscheen. Beiden werden maandag uitgeroepen tot Journalist van het Jaar, vanwege hun diepgravende onderzoek naar de toeslagenaffaire bij de Belastingdienst. Als gevolg van hun berichtgeving voelde staatssecretaris Snel zich gedwongen te vertrekken, maar, veel belangrijker, zij legden bloot hoe honderden, wellicht (tien)duizenden mensen ten onrechte slachtoffer werden van een op hol geslagen Dienst Toeslagen.

In het interview weerklinkt de geest van I.F. Stone. “Er werd om de waarheid heen gekletst. Sommige voorlichters brachten ook doelbewust verkeerde informatie in omloop, door bij andere media te spinnen dat Trouw en RTL Nieuws niks in handen hadden. Daarmee deden ze niet aan voorlichting maar aan politiek”, zegt Pieter Klein. “Ze hebben het gevoel dat ze niet de waarheid moeten vertellen, maar hun staatssecretaris moeten beschermen. Dat is een verkeerde taakopvatting”, zegt Jan Kleinnijenhuis.

Deze verontrustende uitspraken zou ik graag groot gekopieerd willen zien op de muren van de afdeling voorlichting van de Belastingdienst, het ministerie van financiën of welk overheidsgebouw dan ook. En als ik voorlichter was, zou ik ernstig bij mijzelf te rade gaan als deze woorden over mij zouden worden uitgesproken.

Overheidsfunctionarissen willen journalisten een rad voor de ogen draaien

De redacties van RTL Nieuws en Trouw zijn natuurlijk enorm trots op deze twee journalisten, die een groot onrecht aan het licht hebben gebracht. Maar de verontrusting over het overheidsoptreden in deze en andere zaken blijft knagen. Trouw-redacteur Ghassan Dahhan, die samen met Nieuwsuur-journalist Milena Holdert onderzoek deed naar Nederlandse steun aan Syrische strijdgroepen, kan een vergelijkbaar verhaal vertellen over hoe ze zijn tegengewerkt in hun onderzoek. Zij wonnen met hun speurwerk diverse prijzen, onder andere De Loep voor onderzoeksjournalistiek en een Tegel. Of vraag het aan Trouw-redacteur Joop Bouma, de vorige Journalist van het Jaar.

Vanzelfsprekend staan zij niet alleen. Bijna alle serieuze media in Nederland doen tegenwoordig aan onderzoeksjournalistiek en dat valt alleen maar te prijzen. Bijna allemaal moeten ze tegen de stroom in, om en voorbij overheidsfunctionarissen die hun een rad voor de ogen willen draaien. Dat vereist doorzettingsvermogen, speurzin en steun van hun redacties. En wat je uiteindelijk hoopt, is dat de overheid er ook iets van leert, indachtig I.F. Stone’s belangrijkste uitspraak.

Trouw-hoofdredacteur Cees van der Laan schrijft wekelijks over de discussies op de redactie en de keuzes van de krant.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden