OpinieToeslagaffaire

Ook ‘gewone’ burgers moeten zitting hebben in de Raad van State

Ook ‘gewone’ burgers moeten zitting hebben in de Raad van State, voor meer zelfreflectie en een kritische blik.  

Het interview met Bart Jan van Ettekoven (voorzitter van de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, (Verdieping, 9 januari) over de toeslagenaffaire lijkt een sympathiek gebaar. ‘De hoogste bestuursrechter reageert nooit publiekelijk op kritiek’, maar nu zijn de verwijten zo ernstig dat deze man met zijn hand over zijn hart strijkt en vanuit zijn ivoren toren neerdaalt om ons toe te spreken.

Maar naarmate het interview vordert, vormt er zich een stevige knoop in mijn maag. Op de cruciale vraag of de Belastingdienst wellicht te vaak het voordeel van de twijfel kreeg, antwoordt Van Ettekoven: ‘Zo werkt het bestuursrecht in algemene zin. Dat gaat ervan uit dat overheidsinstanties rechtmatig te werk gaan en de wet uitvoeren. De rechter gaat niet uit van het falen van het hele systeem.’ Een kafkaiaans gevoel van machteloosheid overvalt me. Instanties en systemen hebben geen geweten. Ze voeren uit, maar er is zelden formele ruimte voor zelfreflectie en het is daardoor prima mogelijk dat een heel systeem faalt. Je hoeft er maar een geschiedenisboek voor open te slaan.

De Raad van State is daarom bij uitstek het geweten van het systeem, om burgers te beschermen tegen vooringenomenheid, wantrouwen, discriminatie en willekeur van zowel overheidsinstanties als wetten.

Dat deze man (of de Raad van State?) dat niet als de functie ziet van de hoogste bestuursrechter wekt de indruk dat, als je eenmaal in een conflict belandt met de overheid, je in principe schuldig bent tot je zelf tegen de machtige bureaucratische klippen op het tegendeel kunt bewijzen.

Ander soort mensen op de sleutelposities

Het fundamentele vertrouwen van Van Ettekoven in het functioneren van ‘het systeem’ en zijn wantrouwen naar de burger lijkt mij een sterk argument om te pleiten voor meer diversiteit in afkomst en sociale klasse in de hoogste bestuursorganen. Want lang niet voor iedereen is de overheid zo eerlijk en betrouwbaar.

Om het systeem te corrigeren, is het belangrijk dat de Raad van State functioneert als het geweten, waarbij de sleutelposities worden ingenomen door mensen die weten hoe het is om door overheidsinstanties en wetten met wantrouwen te worden benaderd.

Lees ook:

Raad van State onderzoekt eigen uitspraken na toeslagenaffaire: ‘Het had anders gekund’

De Raad van State gaat onderzoek doen naar zijn eigen uitspraken van de afgelopen jaren, om te zien of er naast de toeslagenaffaire mogelijk meer terreinen zijn waar de burger disproportioneel last heeft gehad van strenge wetgeving. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden