ColumnJames Kennedy

Ook de kerken zijn wakker geschud. Het werd tijd

Het is precies vijf jaar geleden dat een witte man negen zwarten doodschoot tijdens een Bijbelstudie in een kerk in Charleston South Carolina. Dit raciaal gemotiveerde geweld was het ergste in lange tijd, al zou er meer volgen. President Barack Obama zong tijdens de herdenking ‘Amazing Grace’, na het uitspreken van de grafrede. Het lijkt lang geleden.

Recente voorbeelden van politiegeweld tegen zwarten doen bij velen de vraag rijzen of er de afgelopen vijf jaar iets veranderd is. En is de houding van de Amerikaanse kerken ook anders geworden? Vooral de laatste weken laten tekenen zien van een kentering. Net als de rest van de samenleving, zijn ook de Amerikaanse kerken recentelijk wakker geschud. Het werd tijd.

Witte kerken

Martin Luther King zei in de jaren zestig dat zondagochtend tijdens de kerkdienst het meest gesegregeerde uur van de week was. Tegelijkertijd speelden de kerken een belangrijke rol in de burgerrechtenbeweging. Dat waren in eerste instantie de zwarte kerken, maar die kregen steun van de gevestigde witte kerken. Zo ontstond in de eerste helft van de jaren zestig voldoende animo om een verbetering van de burgerrechten door te voeren.

Daarna kwam de stagnatie. Door meer nadruk te leggen op ordehandhaving en drugsbestrijding werden tal van Afro-Amerikanen gecriminaliseerd. Hun aandeel in de gevangenispopulatie nam zienderogen toe. De zwarte kerken verloren de verbinding met hun eigen achterban, en de witte kerken, die het meest hadden gedaan voor burgerrechten, verloren leden door hun eigen theologische vertwijfeling. Gaandeweg kregen zwarten meer toegang tot de middenklasse – twee derde zou dit bereiken – maar ze behielden een achterstandspositie en discriminatie zou hen blijven dwarsbomen.

Toen ik aan een klus werkte in New York werd mijn zwarte collega telkens weer gestopt in zijn pick-up, terwijl hij echt niet harder reed dan ik. De gewelddadige onlusten van 1992 na de vrijspraak van politiemannen die de zwarte automobilist Rodney King in elkaar sloegen, liet zien dat structureel racisme nog volop bestond.

Katalysator

De verkiezing van Barack Obama in 2008 bracht hoop dat racisme tanende was. Wat vele Amerikanen voor onmogelijk hielden, was realiteit geworden. Een overgrote meerderheid van Amerikanen vindt het nu prima als er ‘gemengde’ huwelijken gesloten worden. Je ziet ook meer diversiteit in kerkgemeenschappen dan in het verleden. Pinkstergemeenten – van oudsher de meest kleurenblinde kerken – lopen nog steeds voorop, maar het is inmiddels ook in andere kerken te zien.

Toch bleef het aanpakken van structurele en institutionele vormen van racisme vaak uit. Amerikanen sluiten daarvoor graag hun ogen en houden het bij een persoonlijke verantwoordelijkheid. Als je arm bent of gediscrimineerd wordt, zal dat wel te maken hebben met je eigen keuzes en je eigen gedrag en niet met structurele fouten in de instituties.

De dood van George Floyd heeft wel wat in beweging gebracht. Was het een katalysator van sentimenten die al sluimerden?

We weten in elk geval dat jonge Amerikanen ruimdenkender zijn dan hun voorouders. Wat opvalt is dat de demonstraties in Amerika (en daarbuiten) niet vooral zwarte betogingen zijn, zoals een generatie geleden. Ook behoudende witte kerken lijken nu steeds meer aan boord te zijn. Eerder dit jaar dacht krap 40 procent van de predikanten uit de ‘evangelical churches’ dat zij ooit eens een preek zouden houden over ‘ras’, maar nu zegt 94 procent van alle Amerikaanse predikanten dat de kerk zich moet uitspreken tegen racisme. Een ruime meerderheid van de kerken heeft een verklaring afgegeven na de moord op Floyd. Ruim driekwart zegt dat zij vreedzame demonstraties ondersteunen.

Niemand weet of dit sentiment de komende weken of jaren zal voortduren in de Amerikaanse samenleving of in de kerken. Maar dat de dood van George Floyd ook invloed heeft gehad op de opinies van kerken – die meestal niet de meest beweeglijke zijn van alle Amerikaanse instituties – is wel een teken dat de verschuiving duurzaam zal zijn.

James Kennedy is een Amerikaanse historicus en decaan van het University College Utrecht. In Trouw geeft hij  om de week zijn visie op de Nederlandse en Amerikaanse samenleving. Lees hier meer columns van James Kennedy.  

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden