Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Ook de invoering van het algemeen kiesrecht voor mannen verdient een herdenking

Opinie

James Kennedy

James Kennedy © Jörgen Caris
Column

Op 12 december 1917 - bijna honderd jaar geleden - veranderde de Nederlandse parlementaire geschiedenis voorgoed door de invoering van algemeen kiesrecht voor alle mannen en de invoering van de evenredige vertegenwoordiging. 

Vrouwen kregen passief kiesrecht en hun uitsluiting van het actief kiesrecht werd uit de Grondwet geschrapt.

Lees verder na de advertentie

De Tweede Kamer heeft plotseling de al ruim drie jaar voorbereide viering afgelast. Het parlement wil - naar verluidt - alleen maar aandacht geven aan de invoering van het vrouwenkiesrecht in 1919. Ik denk dat dit een vertekening is van de geschiedenis, die de dynamiek van de ontwikkeling van de democratie in Nederland niet op de juiste waarde schat.

Wat er een eeuw geleden gebeurde staat bekend als de Pacificatie van 1917. In ruil voor de financiële gelijkstelling van het bijzonder en openbaar onderwijs was er voldoende draagvlak in de Tweede Kamer voor een grondwetswijziging. Hierdoor werd het stemrecht losgekoppeld van vermogen of opleiding, en kregen mannen van alle klassen en standen kiesrecht. Het was een belangrijke overwinning in de mondiale strijd voor gelijke politieke rechten. Misschien vindt de Tweede Kamer deze gebeurtenis minder relevant omdat de lageropgeleiden zo goed als verdwenen zijn uit het parlement.

Het is echter belangrijk om te beseffen dat het ontstaan van de Nederlandse democratie niet in één moment te vangen is

Daarnaast verving de grondwetswijziging het districtenstelsel door het huidige systeem van evenredige vertegenwoordiging. Niet langer was het parlement 'voor' het volk, maar 'van' het volk, merkte historicus Jasper Loots op; voortaan zou de Tweede Kamer een betere afspiegeling zijn van de bevolking dan voorheen. En in veel opzichten was het eerlijker dan een districtenstelsel.

Als Amerikaan zou ik zeggen dat dit stukje Nederlandse geschiedenis een viering waard is. Zonder de grondwettelijke veranderingen van 1917 was actief vrouwenkiesrecht ook niet mogelijk geweest, maar deze stap durfde het parlement toen nog niet aan. Pas na de instabiliteit aan het einde van de Eerste Wereldoorlog kwam het parlement in beweging en op 9 mei 1919 kregen ook vrouwen stemrecht - een mijlpaal die ook aandacht verdient en beslist gevierd zou moeten worden.

Geschiedenis nooit 'af' 

Het is echter belangrijk om te beseffen dat het ontstaan van de Nederlandse democratie niet in één moment te vangen is. Ook in 1919 was er nog steeds geen sprake van algemeen kiesrecht voor de ingezetenen van de toenmalige Nederlandse koloniën; pas in 1954 zouden de Antillianen dat recht van het parlement verkrijgen, en pas deze week ging de Eerste Kamer akkoord met een grondwetswijziging die het kiesrecht voor deze Kamer op Bonaire, Sint-Eustatius en Saba regelt.

De Tweede Kamer wil de geschiedenis vooral vatten in de Canon van Nederland en het zingen van het Wilhelmus

Ook was de leeftijdsgrens in 1919 een stuk hoger dan nu; je moest ten minste 25 jaar oud zijn om te stemmen. Het duurde nog ruim een halve eeuw voordat 18-jarigen stemgerechtigd werden. Onder curatele gestelden kregen pas in 2008 stemrecht. Juist omdat de Nederlandse democratie meerdere mijlpalen heeft gekend is het belangrijk dat meerdere mijlpalen worden herdacht.

Dat is een belangrijk inzicht, want het onderstreept dat de geschiedenis nooit 'af' is. Het ontstaan van de democratie in dit land bleek een proces van vallen en opstaan. De geschiedenis van de Nederlandse democratie is een wordingsgeschiedenis, een onafgemaakt project - ook in 2017 - waar we hard aan moeten werken. Dit wijkt af van denkbeelden in de Tweede Kamer, die de geschiedenis vooral wil vatten in de Canon van Nederland en het zingen van het Wilhelmus. Voor een geschiedenis die niet 'af' is - zoals de democratie in Nederland - lijkt minder animo te zijn.

In Europa is de democratie nu aan erosie onderhevig; ook in Nederland hebben veel burgers lak aan hun parlementaire vertegenwoordigers. Het regeerakkoord zegt anti-democratische organisaties aan te willen pakken, maar positieve aandacht voor de democratie kost de Kamer kennelijk te veel moeite.

Dat de kostbare democratische erfenis versmaad of vergeten dreigt te worden is reden te meer om samen met het parlement tijd te nemen om een van de belangrijkste grondwetswijzigingen van de Nederlandse geschiedenis te vieren en te herdenken.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

Door een profiel aan te maken ga je akkoord met de gebruiksvoorwaarden en geef je aan het privacy statement en het cookiebeleid te hebben gelezen.

Deel dit artikel

Het is echter belangrijk om te beseffen dat het ontstaan van de Nederlandse democratie niet in één moment te vangen is

De Tweede Kamer wil de geschiedenis vooral vatten in de Canon van Nederland en het zingen van het Wilhelmus