Euthanasie

Ook als wilsonbekwame heb je recht op een menswaardige dood

Het lukt mensen met dementie maar niet om een waardige dood te regelen. Hoe komt dat toch, vraagt Christa Compas zicht af.

De euthanasiecijfers verdubbelen de komende acht jaar. Dat voorspelde Steven Pleiter in een interview bij zijn vertrek van het Expertisecentrum Euthanasie (Trouw, 11 september). Het Humanistisch Verbond gelooft niet dat mensen met dementie die euthanasie willen onderdeel van deze verdubbeling zullen zijn. Het lukt deze groep momenteel niet de menswaardige dood die zij voor ogen hebben te regelen. Tijd voor de overheid om te achterhalen waarom deze groep achterblijft.

Net als Pleiter zien wij dat de huidige generatie ouderen duidelijke ideeën heeft over hun levenseinde. Op basis van 8837 meldingen van voornamelijk ouderen liet Patiëntenfederatie Nederland in 2018 bijvoorbeeld weten dat meer dan een op de tien personen een wilsverklaring met daarin een euthanasieverzoek heeft. Als belangrijkste reden noemden deelnemers dat ze ‘niet als een kasplantje willen eindigen’.

Recent deden wij een oproep voor verhalen op onze site, waar vergelijkbare beweegredenen uit kwamen. Zo wilde een man euthanasie als hij door dementie naar een verpleeghuis moest, uit angst als een zombie te eindigen. Zijn huisarts was begripvol, maar gaf aan dat een verpleeghuisopname geen reden is voor euthanasie.

Om half twaalf eruit

Het Humanistisch Verbond denkt dat deze man niet de enige is voor wie euthanasie in de praktijk niet mogelijk is. Hoewel volgens het CBS in 2019 ruim 16.000 mensen aan dementie als onderliggende doodsoorzaak overleden, kregen slechts twee mensen euthanasie in een vergevorderd stadium van hun dementie. Omdat euthanasie bijna niet plaatsvindt als iemand wilsonbekwaam is, proberen de meeste mensen er al eerder, om vijf voor twaalf, uit te stappen.

Iemand met dementie zal dit moment echter niet goed herkennen, waardoor de kans op euthanasie vervliegt. In de documentaireserie ‘Thuis op Zuid’, nog te zien op tv, concludeert Hugo Borst daarom dat hij er als dementiepatiënt al om half twaalf uit zou stappen, het moment van de diagnose. Meer mensen namen deze beslissing. In 2019 kregen 160 mensen hun euthanasieverzoek ingewilligd in een beginnend stadium van hun ziekte. Zij stapten om half twaalf, veel te vroeg, uit het leven om gegarandeerd een menswaardige dood te hebben.

In vergelijking met andere ontluisterende ziektes is 162 euthanasiegevallen bij dementie een laag aantal. Niet te genezen kanker leidde tot 4100 euthanasiegevallen. Op 45.000 mensen die aan kanker overleden is dat een verhouding van bijna 1 op 10. Bij aandoeningen van het zenuwstelsel als ALS is de verhouding 1 op 20. Hoe kan het dan dat die verhouding voor dementiepatiënten op 1 op 100 ligt, terwijl ­zoveel mensen een wilsverklaring hebben om uit het leven te stappen als zij dement worden?

Brede maatschappelijke steun

De Hoge Raad bevestigde in april juist dat euthanasie mag bij mensen die door dementie wilsonbekwaam zijn geworden. Een eerder opgestelde wilsverklaring kan dan een mondeling verzoek vervangen, zolang aan de zorgvuldigheidseisen van de euthanasiewet wordt voldaan.

Ook is er maatschappelijke steun. Liefst 80 procent van de volwassen Nederlanders vindt dat euthanasie mogelijk moet zijn bij mensen met vergevorderde dementie als zij daar bij vol bewustzijn al om hebben gevraagd, onderzocht het CBS in 2018. Slechts 11 procent is tegen. Toch lukt het mensen met dementie nog amper een waardige dood te regelen.

Het Humanistisch Verbond vermoedt dat artsen het niet aandurven om euthanasie te verlenen aan iemand die wilsonbekwaam is geworden. Dat is niet gek. Artsen lopen het risico vervolgd te worden voor onzorgvuldig handelen, omdat het OM door middel van jurisprudentie de wet wil verduidelijken. Is de aarzeling bij artsen inderdaad de oorzaak? Hoeveel diepdemente mensen met een wilsverklaring lijden ondraaglijk en uitzichtloos maar krijgen toch geen euthanasie? Tijd voor de overheid om te achterhalen waarom deze groep achterblijft. 

Lees ook:

Uitspraak over ‘koffie-euthanasie’ zet de deur open naar dubieuze praktijken

Het recente oordeel van de Hoge Raad over euthanasie bij een vrouw met dementie roept veel nieuwe vragen op. Het kan leiden tot grotere inbreng van de familie bij een besluit tot euthanasie en tot een toename van euthanasieën bij wilsonbekwame mensen, meent Theo Boer, hoogleraar ethiek van de gezondheidszorg.

Steven Pleiter: ‘Ik ben enorm trots op de euthanasiewet, die is geniaal’

Een Levenseindekliniek: het idee werd in 2011 door tegen­standers verafschuwd. Zou wie er binnenstapte meteen een spuitje krijgen? Dat bleek een karikatuur, maar de kliniek zocht de afgelopen negen jaar wel de randen van de euthanasiewet op. Directeur Steven Pleiter was er al die tijd bij. Deze maand zwaait hij af bij het huidige Expertisecentrum Euthanasie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden