De Ombudsman Edwin Kreulen

Ook al is van opzet geen sprake, ‘sorry’ is niet genoeg na plagiaat

De kwestie

Daags voor Kerst ruimt Trouw de voorpagina in voor de redacteur van de rubriek ‘Klein Verslag’. Onder de kop ‘Pas op het gat’ beschrijft hij in het eerste kwart van zijn column hoe hij met de Londense metro reist. De rest bevat het verhaal over de weduwe van de man die ooit de stem insprak voor de waarschuwing bij het uitstappen: ‘Mind the gap’ .

De column is eerder door de hoofdredacteur aangekondigd als ‘een klein literair meesterwerk’.

Direct na publicatie verschijnt op Twitter een vergelijking met een reeks berichten op dat medium van de Engelsman John Bull op 11 december. Daaruit blijkt dat de Trouwcolumn dezelfde stappen doorloopt als de tweets. Vrijwel alle passages in dit deel van de column zijn een verwoording van een tweet, variërend van parafrase tot een letterlijke vertaling. Een fragment is toegevoegd, enkele fragmenten zijn ingekort of aangevuld. De Engelse reeks sluit af met ‘Merry Christmas everyone’, Trouw met ‘Fijne Kerst’.

Voor het onvermeld laten van zijn bron plaatst de redacteur diezelfde dag een excuus op Twitter en onder aan de internetversie. De Britse bron accepteert de excuses. Daags na Kerst meldt de correctierubriek in Trouw op pagina 9 dat verzuimd is de bron te noemen en dat ‘delen van het verhaal’ al op internet­­ stonden.

Zo stond de correctie in de krant:

In het voorpaginastuk ‘Pas op het gat’ in Trouw van dinsdag 24 december heeft de schrijver een serie tweets van ‘John Bull’ geciteerd en verzuimd dat te vermelden. Delen van het verhaal werden in het Engels al op Twitter gepubliceerd.

De standpunten

Nadat zijn collega-twitteraar hem erop wees, twittert de Britse bron dat ‘het in een andere taal nog steeds plagiaat is’. Volgens Van Dale is plagiaat ‘het overnemen van stukken, gedachten, redeneringen van anderen en deze laten doorgaan voor eigen werk’. De internationale journalistencode noemt plagiaat een ‘ernstig journalistiek vergrijp’.

De redacteur stelt dat hij nooit met de veren van een ander heeft willen pronken. Het is zijn gewoonte om een gebruikte bron te noemen. Waarom dat deze keer niet gebeurde, weet hij niet precies. Hij kreeg de tweets doorgestuurd in de vorm van een link naar een internetpagina. De naam ‘John Bull’ boven de tweets, vermoedt hij, deed hem denken aan een algemene bron die een urban myth beschrijft. Hij betreurt het weglaten van de bron. “Met een enkele zin zou dat op te lossen geweest zijn.”

Volgens de redacteur zijn de passages geen vertaling maar een weergave van zijn eigen indruk van het verhaal. “Een goede zin kun je gebruiken, als je maar in het stuk je bron noemt.” De redacteur vindt plagiaat een te zware term, die een columnist langdurig wordt nagedragen. De vraag naar de kerstcolumn kwam laat zodat die onder tijdsdruk werd gemaakt, naast zijn reguliere rubrieken, maar de auteur wil dat niet aanwijzen als hoofdoorzaak.

De adjunct-hoofdredacteur betrokken bij de correcties, zegt dat de hoofdredactie vooral heeft gezorgd dat de redacteur excuses maakte, ook aan de bron. De energie ging daar naartoe, waardoor achteraf gezien de vraag of het plagiaat was, minder aandacht kreeg.

Bernt Hugenholtz, hoogleraar intellectueel eigendomsrecht aan de Universiteit van Amsterdam, spreekt desgevraagd over ‘een evident geval van plagiaat’. “De kern is dat je andermans gedachtegoed presenteert als het jouwe. Dat is hier gebeurd.” Docent journalistiek Nico Kussendrager spreekt van plagiaat en van een ‘bijna een-op-eenvertaling’. Beiden vinden de gemaakte excuses onvoldoende. De redacteur moet plagiaat ruiterlijk toegeven, stelt Hugenholtz. “Het gaat niet slechts om ‘delen uit het verhaal’”, zegt Kussendrager over de correctie in de krant. Hij suggereert dat de redacteur in een column uitlegt hoe dit kon gebeuren.

Oordeel

Driekwart van de Trouwcolumn is in opbouw, stijl, ingevoegde conversaties, afsluitende zin en soms letterlijke vertaling, in grote lijnen een kopie van de reeks Britse tweets. Die is aan de lezer gepresenteerd als eigen verhaal. De enige juiste term daarvoor is plagiaat.

De redacteur schreef duizenden columns en noemt daarin veel bronnen, de waardering voor zijn stukken is zo groot dat hij het niet nodig heeft met ‘de veren van een ander’ te pronken. Tijdsdruk, hoge verwachtingen en onderschatting van de oorspronkelijke bron op Twitter hebben hier mogelijk meegespeeld. Van opzet is geen sprake.

De beperkte excuses van de redacteur en de korte correctie door de hoofdredactie onderaan pagina 9, schieten tekort. Een journalist en een krant die de lezers op de voorpagina doen geloven dat het werk van een ander van henzelf is, kunnen alleen het vertrouwen houden na een ruim mea culpa op een prominente plek.

Heeft u zelf een vraag of kwestie? E-mail naar ombudsman@trouw.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden