null

OpinieRussisch gas

Onze verslaving aan gas heeft de inval in Oekraïne financieel mogelijk gemaakt

Doordat wij gas kopen van Rusland kan dit land de oorlog in Oekraïne betalen. Daarom moet Nederland versneld af van fossiele brandstoffen, aldus Ernst Worrell, hoogleraar Energie, Grondstoffen en Technologische Verandering.

Ernst Worrell

De inval in Oekraïne is mogelijk gemaakt door onze verslaving aan aardgas. De Nederlandse gaslobby, vertegenwoordigd in het ‘Gashuis’, speelt een sleutelrol hierin. De afgelopen jaren zijn wij steeds afhankelijker geworden van Russisch aardgas en daarvoor hebben wij vele miljarden aan de Russische staat betaald. Daarmee zijn de tanks betaald die nu door de straten van Kiev rijden.

Desondanks wil de gaslobby ons nog tientallen jaren afhankelijk houden van dit Russische gas, met alle gevolgen van dien voor de Europese veiligheid en het klimaat. Alleen een dramatisch versnelde afbouw van fossiel energiegebruik kan dit stoppen.

Groot leger

De opbouw van het Russische leger, dat nu Oekraïne binnenvalt, is grotendeels betaald uit de inkomsten uit de export van gas en olie. Gas en olie dragen voor 40 tot 50 procent bij aan de inkomsten van de Russische staatskas. Zonder deze inkomsten had een land met een BNP ter grootte van dat van Spanje niet zo’n groot leger kunnen opbouwen.

Nederland speelt, middels het zogenaamde Gashuis, al meer dan 20 jaar een belangrijke rol in het mogelijk maken van deze export. De Gasunie, een 100 procent Nederlands staatsbedrijf, is al sinds het begin van deze eeuw bezig haar toekomst te bouwen op de zogenaamde ‘gasrotonde’. Gas moest via Nederland naar verschillende delen van Europa vloeien, zodat er ook in de toekomst geld verdiend zou kunnen worden aan de bestaande infrastructuur. Meer nog, er werd fors geïnvesteerd in pijpleiding-avonturen in Duitsland en naar Engeland om deze rotonde uit te bouwen. Betaald met geld van de Nederlandse belastingbetaler.

Dat gas voor de rotonde komt uit Rusland. Onder aanvoering van de Gasunie en (het inmiddels Engelse bedrijf) Shell werden de banden met Gazprom aangehaald om toegang te krijgen tot steeds grotere volumes Russisch gas. De Nederlandse overheid ondersteunde dit van harte en verschillende ministers van Economische Zaken en premiers werkten hier graag aan mee, zoals gedocumenteerd is in het boek ‘Gronings Goud’ van Wendelmoet Boersema. Hierdoor werd Nederland één van de grote pleitbezorgers van Gazprom, en daarmee van Russische belangen, in Brussel.

Energietransitie in de laagste versnelling

Als beloning mochten Nederlandse bedrijven deelnemen aan Nord Stream en Nord Stream 2. Geopolitieke bezwaren werden weggewuifd, en onder de slogan ‘gas als transitiebrandstof’ ging de energietransitie in de laagste versnelling.

Door de noodzakelijke snelle afbouw van de gaswinning in Groningen is Nederland inmiddels nog afhankelijker geworden van het Russische gas. Met kantoren in Amsterdam en ’s Hertogenbosch heeft Gazprom vaste voet aan de grond gekregen in Nederland. Het is één van de oprichters van het Energy Delta Institute (samen met Gasunie, Gasterra en Shell) aan de Universiteit Groningen. Dit instituut is nu gefuseerd in de Groningse New Energy Coalition, dat stevig lobbyt voor gas en waterstof, zoals Follow the Money heeft aangetoond.

De gaslobby (het Gashuis) wil de afhankelijkheid van Russisch gas vrolijk doorzetten in de toekomst. Onder de noemer van ‘blauwe waterstof’ wil de gasindustrie (gesteund door de Nederlandse overheid) Russisch aardgas gaan omzetten in waterstof en de daarbij geproduceerde CO2 onder de grond stoppen. En, voilà, een klimaatneutrale brandstof.

Methaanemissies

Die kant zouden we om meerdere redenen niet op moeten gaan. Blauwe waterstof houdt de afhankelijkheid van Russisch gas voor tientallen jaren in stand en vergroot die zelfs. Het zal ook niet leiden tot een vermindering van broeikasemissies, omdat de Russische gaswinning en het transport één van de grootste bronnen van wereldwijde methaanemissies is, zoals de International Energy Agency de afgelopen week liet zien in de 2022 Global Methane Tracker. Methaan is een krachtig broeikasgas. De emissies in de Russische aanvoerlijnen doen het grootste deel of alle van de vermeden emissies in Nederland teniet,

Blauwe waterstof is bovendien een dure brandstof. Andere opties, zoals energiebesparing en directe elektrificatie, zijn uiteindelijk goedkoper. Dit vergt weliswaar grote investeringen in ons elektriciteitsnet en duurzame opwekking, maar ook aanpassing van de gasinfrastructuur aan waterstof zal in de vele miljarden lopen.

Tot slot is, zoals deze week heeft laten zien, de leverancier Rusland geen gewone marktpartij, zoals het Gashuis Rusland graag afschildert. De inkomsten uit het gas worden gebruikt om andere landen onder druk te zetten en binnen te vallen, ten koste van vele levens. Gas levert het bloedgeld voor de expansieve dromen van een ex-KGB agent.

Neerschieten van de MH17

Dat dit toch gebeurt toont aan hoe gevoelig Den Haag is voor de gaslobby, ook al gaat dit ten koste van het algemeen belang van Nederland, het klimaat en Oekraïne. De tragische gebeurtenissen van de afgelopen week moeten nu in Den Haag tot echte veranderingen gaan leiden. Dit is misschien ijdele hoop, want ook het neerschieten van de MH17 in 2014 heeft niet tot veranderingen geleid in de macht van het Gashuis in Den Haag.

Als we als Nederland echt leren van deze gebeurtenissen gaan we eindelijk serieus aan de slag met de afbouw van het gebruik van fossiele brandstoffen. Dit kan door in te zetten op energiebesparing in onze woningen, gebouwen en industrie en door directe elektrificatie met duurzame elektriciteit. Hiermee onderbreken we niet alleen de financiering van een gevaarlijk en repressief regime, maar bieden we ook het hoofd aan klimaatverandering. Alleen dan zullen we een veilige toekomst voor onszelf en onze kinderen kunnen garanderen.

Lees ook:

Consument blijft zich blauw betalen aan gas. ‘Deze oorlog maakt ons allemaal armer’

Wat Europa moet doen aan de rap stijgende gasprijzen, wordt nog onderzocht. De Europese Unie blijft intussen Russisch gas tappen, ook al voert Poetin oorlog met de opbrengsten.

Heeft Europa alternatieven als Moskou de gaskraan dicht zou draaien?

Mocht de toevoer van gas uit Rusland door de oplopende spanningen verminderen, raakt Nederland dan in grote problemen? Nee, belooft minister Rob Jetten van klimaat en energie aan de Tweede Kamer. “Maar Europa als geheel wel, dat is het eerlijke antwoord.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden