Beeld Trouw

ColumnStevo Akkerman

Onze koning moet het volk bij elkaar houden

Nederland is een parlementaire democratie met behoud van monarchie. Je zou het een staatsrechtelijk huzarenstukje kunnen noemen, maar tegelijkertijd is het zoiets als een auto met de bok van een koets. Leuk om naar te kijken, zo’n rijdend anachronisme, maar niet erg geschikt voor gebruik op de openbare weg.

Ik wil de beeldspraak niet te ver doorvoeren, maar wat nu gebeurt rond de vorstelijke trip naar Griekenland, was haast onvermijdelijk als je je met een opgelapt voertuig uit de 19de eeuw stort in het verkeer van de 21ste eeuw.

We hebben iemand op de hoogst mogelijke positie geplaatst, die van staatshoofd, en hem vervolgens ontheven van alle verantwoordelijkheid. Handig! Maar als hij zich dan inderdaad onverantwoord gedraagt, blijkt dat toch grote problemen op te leveren.

Ja, volgens de doctrine van de ministeriële verantwoordelijkheid neemt de premier alle schuld op zich – Rutte deed dat gisteren ook. Met die formele oplossing is de zaak echter nog niet uit de wereld. Het volk verwacht iets van een koning, inlevingsvermogen in dit geval, of hij nu aansprakelijk is of niet. Maar intussen hanteren we een systeem dat ­iemand op de troon zet ongeacht de vraag of hij voldoet aan welke verwachtingen dan ook, want dat is toch wat erfopvolging is. Waarmee ik niet wil zeggen dat Willem-Alexander niet geschikt is voor zijn functie; het gaat mij niet om hem, maar om het uitgangspunt van ­onverantwoordelijkheid.

Onverbonden met het gewone leven verbinding genereren

Een zekere wereldvreemdheid brengt dit systeem overigens vanzelf mee. Nu hij geen macht meer heeft, is de taak van de monarch dit: voor verbinding zorgen. Hij moet het volk bij elkaar houden door boven het volk uit te stijgen, als symbool en ­belichaming van een sprookje – er komen koetsen bij kijken en kastelen, paleizen, oogverblindende jurken, jachten, buitenverblijven en jaagpartijen. Het lijkt me enorm ingewikkeld: zo onverbonden te zijn met het gewone leven en precies daardoor verbinding te genereren. Waarbij te ver uitstijgen boven het volk ook weer niet goed is.

Dit hele circus kost vanzelfsprekend een hoop geld, en even vanzelfsprekend levert dat kritiek op, dit jaar nog toen bleek dat de koning een loonsverhoging kreeg van vijf procent. Zijn inkomen bedraagt nu 998.000 euro, naast de 5 miljoen voor personeel en onkosten – bovendien staat het regeringsvliegtuig klaar voor gratis vluchten naar Griekenland en andere vakantiebestemmingen. In Trouw noemde oud-senator Joop van den Berg bezwaren tegen deze vergoedingen eens ‘kleinburgerlijke onzin’, en ik haal het dus wel uit mijn hoofd om hier een punt van te maken. Afgunst is geen deugd.

Over de totale kosten van het ­Koninklijk Huis doen verschillende bedragen de ronde, de kale begroting bedraagt 45,7 miljoen euro, en ik wil dat graag zien als compensatie voor de beperking van de mensenrechten die de koning en zijn directe familie wordt opgelegd – alleen al het feit dat je vakantie een publieke zaak is, moet vreselijk zijn.

Maar van mij hoeft dit ook allemaal niet, geef mij gerust de saaiheid van Duitse presidenten.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug. Abonneer je op zijn column in onze mobiele app en lees hem als eerste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden