null

OpinieTransitie

Onze economie moet blijven groeien om vergroening en vergrijzing te kunnen betalen

Met groei binnen onze ecologische grenzen kunnen ook de generaties na ons een goed leven hebben, stelt Barbara Baarsma, hoogleraar toegepaste economie aan de UvA.

Barbara Baarsma

Zowel de corona- als de klimaatcrisis heeft de roep om consuminderen versterkt en economische groei in een kwaad daglicht gezet. Maar hoe reëel is dat? Dat mensen die al veel bezitten minder consumeren is aan te moedigen, maar om dat ook van minderbedeelden te vragen is nogal pedant. Bovendien: willen we dat onze (klein-)kinderen hetzelfde welvaarts-­ en welzijnsniveau kunnen genieten als wij nu én de economie vergroenen, dan is een structurele reële groei van gemiddeld zo’n 2,5 procent tot 3 procent per jaar noodzakelijk.

Dat maakt de kosten van vergrijzing betaalbaar. Zonder groei verdringen uitgaven aan AOW en zorg andere overheidsuitgaven. Dan kunnen we onderwijs, defensie, zorg en rechtspraak, betaald uit collectieve middelen, niet langer bekostigen. Deze publieke diensten zijn essentieel voor de hoge Nederlandse levenstevredenheid.

En dankzij groei is ook inkomensherverdeling van rijk naar arm mogelijk. Niet omdat we er een Belastingdienst voor nodig hebben maar omdat het heffen van inkomstenbelasting het gedrag van mensen beïnvloedt; ze willen bijvoorbeeld minder uren werken. Dat maakt inkomensherverdeling kostbaar.

Weinig om te herverdelen

Zonder groei is er weinig her te verdelen, kan de kwaliteit van het onderwijs niet verbeterd worden, is de zorg niet toegankelijk, en kan de AOW niet geïndexeerd worden. Zonder groei is er een vruchtbare bodem voor groeiend wantrouwen in de politiek, maar ook in elkaar.

Al in 2013 schreef de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) dat bijna zes op de tien mensen denkt dat hun kinderen het minder goed zullen hebben dan zij zelf. Zo lijkt de wereld van rising expectations, stijgende verwachtingen, te hebben plaatsgemaakt voor die van fear of falling, angst voor vallen.

Dit betekent niet dat de manier waarop economische groei nu tot stand komt, geen nadelen heeft. Zo laat de wijze waarop we die groei meten belangrijke zaken buiten beschouwing. Milieugoederen zoals broeikasgas- of stikstofemissies hebben geen marktprijs en tellen daarom niet mee in het bbp.

Is het mogelijk om te groeien en tegelijk het milieu minder schade te berokkenen? Ja, dat kan als we negatieve milieu-impact beprijzen met heffingen en normen stellen die zorgen dat moeilijk te beprijzen impact toch in acht worden genomen. Door een CO2-tax of een stikstofheffing valt de uitstoot wel onder het bbp omdat ervoor moet worden betaald.

Zelfs als de overheid de moed niet heeft om beprijzing breed in te voeren dan nog kunnen bedrijven zelf dat doen. Zo groeit de handel in carbon credits op de vrijwillige koolstofmarkt, waarmee bedrijven hun uitstoot kunnen compenseren. Verder is transparantie van duurzaamheidsprestaties nodig. De Europese rapportageverplichting voor bedrijven gaat daarbij helpen.

Om de lasten van vergroening niet te zwaar op de zwakste schouders te laten vallen, moeten de opbrengsten van milieuheffingen worden omgezet in lagere belasting voor lagere inkomens. Groene groei vereist daarnaast moed en doorzettingsvermogen, zoals de ophef rond het stikstofbeleid momenteel laat zien.

Krimp helpt milieu niet

Antigroei-aanhangers betwijfelen of dit genoeg helpt. Maar zonder groei zijn milieuproblemen niet opgelost. Krimp leidt niet automatisch tot minder ecologische problemen. Ondanks de enorme economische krimp in het eerste coronajaar, ruim 3 procent, daalde de mondiale broeikasgassenuitstoot maar met 6,5 procent, om in 2021 weer te pieken. Zonder economische groei komen er bovendien aanzienlijk minder middelen beschikbaar om te investeren in vergroeningsoplossingen.

Daarmee is groei geen doel op zich, maar een middel om ook generaties na ons een even goed leven te geven als wij en tegelijk binnen ecologische grenzen te blijven.

Barbara Baarsma is hoogleraar toegepaste economie aan de UvA. Onlangs verscheen haar boek Groene groei – Over de (on)zin van economische groei.

Lees ook:

Ook de VVD ontdekt de grenzen aan de groei

Onder aanvoering van twee VVD-ministers beperkt het kabinet de luchtvaart en de landbouw. Voor liberalen betekent dit een kleine aardverschuiving in het beleid.

Oud-topman van Unilever Paul Polman: ‘Veel bedrijven zijn zielloze geldmachines’

Als topman van Unilever gooide Paul Polman heel wat knuppels in hoenderhokken. Dat doet hij ook in zijn net verschenen boek Netto Positief. ‘Kortetermijndenken leidt tot een lelijke bedrijfscultuur.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden