ColumnStevo Akkerman

Onze democratie verdient evenveel bescherming als onze gezondheid

Een democratische regering die zich door een ongekende crisis gedwongen ziet de democratie aan banden te leggen, doet zoiets uiteraard met pijn in het hart en tranen in de ogen. En zo niet, dan doet zij in elk geval alsof. Maar in Den Haag lijkt het anders te gaan, een beetje achteloos, een beetje slordig. Oh, u had er grondrechten bij gewild? Wel apart bestellen dan. Wie weet is er nog iets mogelijk.

Toen coronaminister Hugo de Jonge in april een overhaaste appathon organiseerde, bedoeld om een app te bouwen die het besmettingstraject in kaart zou brengen, werd hij van alle kanten gewaarschuwd voor de risico’s, vooral als het ging om de bescherming van persoonlijke data. De minister wapperde dat weg. “Het virus wacht niet op het maatschappelijke debat”, zei hij en zette zijn experiment door, ondanks het afhaken van experts. “Het begint te rieken naar onbehoorlijk bestuur”, oordeelde privacy-expert Brenno de Winter.

Per decreet regeren, dat is iets voor leiders die zichzelf al op sokkels zien

De appathon mislukte en je zou denken dat de minister, beter nog het kabinet, bij een volgend geval van spanning tussen veiligheid en burgerlijke vrijheden behoedzamer te werk zou gaan. Je wilt tenslotte niet de indruk wekken dat je democratische rechten ziet als obstakels voor beleid, dat je geen verantwoording zou willen afleggen of je neus zou ophalen voor de volksvertegenwoordiging. Maar het gesteggel over een evaluatie van de coronastrategie – eerst geblokkeerd door de coalitie, gisteren toch erdoor gekomen – en de krakkemikkige coronawet die het kabinet er voor 1 juli door wilde jassen, doen vermoeden dat er iets ernstigs aan de hand is. Ik bedoel, per decreet regeren, zoals het wetsvoorstel mogelijk wilde maken, dat is iets voor leiders die zichzelf al op sokkels zien, niet voor polderpolitici.

Het is niet dat de regering de spil is van een sinister complot (Soros! G5! Kartel! Cultuurmarxisme!) en de democratie wil afschaffen, maar toch lijkt er iets van democratisch gevoel te ontbreken. Wellicht hangt het samen met het advies dat de Raad van State publiceerde over de ministeriële verantwoordelijkheid; er is een verruwing opgetreden tussen een incidentgedreven parlement, een gesloten ambtenarenapparaat en een afhoudende regering. Als zelfbehoud voorop staat, gaat dat ten koste van het open debat, of zelfs van het debat als zodanig.

Dat de regering bij het uitbreken van de coronacrisis teruggreep op noodverordeningen, was te billijken. Het werd ook gebillijkt door de burger, zij het steeds minder naarmate de crisis afnam. Maar de prijs was hoog, omdat noch Tweede Kamer noch gemeenteraden er aan te pas kwamen, en er sprake was van grote willekeur in de uitvoering. Daarom is het terecht dat de regering nu zoekt naar een wettelijke basis voor het opschorten van grondrechten, waarbij al met enige huiver wordt gesproken over een tweede golf in het najaar. Maar zo’n wet mag niet gaan gelden voor een jaar of langer, zoals is voorzien, en de Kamer mag niet opzij worden geschoven. Onze democratie verdient evenveel bescherming als onze gezondheid.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug. Abonneer je op zijn column in onze mobiele app en lees hem als eerste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden