OpinieDuurzaamheid

Ontwerpers moeten de afvalberg afbreken die ze zelf hielpen creëren

null Beeld Anita Huisman
Beeld Anita Huisman

Ontwerper Richard van der Laken ergert zich aan de afvalberg die hij zelf heeft helpen creëren. Dit is hoe hij het anders wil doen.

Het NOS-journaal berichtte dat door de coronacrisis de kringloopwinkels vol zitten. Ze nemen geen spullen meer in. Prima keukenmachines, stoelen en lampen eindigen daardoor in de verbrandingsoven. Dat past in het beeld dat corona tot een verhevigde afvalcrisis leidt. De Amsterdamse havenopslag loopt vol met ruim een miljoen kilo afgedankt textiel. Door de crisis kan het niet meer worden doorverkocht aan andere (arme) landen.

Iedereen weet dat onze omgang met spullen beschamend is, maar ons gedrag verandert niet. Elk jaar dumpen we wereldwijd ruim twee miljard ton afval en dat stijgt de komende decennia met 70 procent. Met enorme sociale, economische en milieuproblemen tot gevolg. Hoe we onze spullen maken en hoe we ze waarderen, moet op de schop. Ontwerpers hebben daarbij een grote verantwoordelijkheid.

Krankzinnige hoeveelheden afval

Een gemiddeld gebruiksvoorwerp gaat vandaag de dag zes maanden mee. Wie met dat cijfer in zijn hoofd door een winkelstraat loopt, of een blik werpt in de eindeloze depots van webshops, krijgt de schrik voor ogen. Online worden krankzinnige hoeveelheden – door corona nog veel meer – artikelen besteld, gepast, gebruikt en zonder gêne teruggestuurd. Veel teruggezonden artikelen zijn onverkoopbaar en kunnen richting vuilverbrander.

Natuurlijk heeft niet alleen de consument schuld, ook de producent en de ontwerper. De Canadese ontwerper Bruce Mau zegt het treffend: “Design bracht ons in deze wanorde en moet ons er nu uit halen.” De echte reden van die afvalhoop is niet de crisis. Corona is een contrastvloeistof die de problemen pijnlijk uitvergroot. Die problemen zijn samen te vatten in onze verslaving van de afgelopen decennia die alleen maar erger wordt: consumentisme. We kopen ons suf, niemand houdt ons tegen.

Als ontwerper en leider van organisatie What Design Can Do doet het mij pijn om te zien hoe wij met producten en grondstoffen omgaan. Maar ik ben er zelf medeschuldig aan. Het waren ontwerpers die overproductie, overconsumptie en constante vernieuwingsdrift mogelijk maakten. De ‘verleidende macht van design’ is een bekend fenomeen in de industrie. Je kunt design inzetten om mensen te verleiden. Dat kan hen aanzetten tot gedragsverandering. Dat kan echter ten goede en ten kwade.

Een op hol geslagen industrie

Het is niet goed te praten dat grote ontwerpers hebben bijgedragen aan een op hol geslagen mode-industrie (ketens als H&M vernieuwen iedere zes weken hun collectie), een op hol geslagen meubel­industrie en een op hol geslagen merkenindustrie met wegwerpverpakkingen, producten voor eenmalig gebruik en regelingen om producten terug te sturen. We gedragen ons als industrie, als creatieve gemeenschap, verwijtbaar. Het enige wat erop zit, is de handschoen oppakken en veranderen. En dat kan ook.

Ontwerpers bevinden zich in de unieke positie om verandering te brengen in hoe dingen worden gemaakt. Goede voorbeelden zijn er gelukkig te over. Dave Hakkens begon Precious Plastic, een doe-het-zelf station voor het recyclen van plastic. Startup Creative verkoopt tandpasta zónder verpakking, in de vorm van tabletten. De aan de Designacademie afgestudeerde Tom van Soest begon StoneCycling, waarmee hij bouwafval transformeert tot bouwmaterialen die mooi en duurzaam en dus echt circulair zijn.

Naast deze geweldige initiatieven moeten we verder. De ontwerpgemeenschap moet leiding durven nemen, opdrachtgevers durven wijzen op hun verantwoordelijkheid en massaal haar creatieve potentieel inzetten. Via What Design Can Do is een ‘No Waste’-programma opgezet in Nederland en andere landen. Dat begint met een wereldwijde designcompetitie. Er is ook een uitdaging in Amsterdam, waar men plannen in kan sturen. De beste inzendingen krijgen een budget om hun idee te verwezenlijken. Ontwerpers, creatieve ondernemers en innovators, doe mee. Er is geen tijd te verliezen.

Lees ook:

De illusie van recyclen: plastic dat u braaf inzamelt, wordt overal gedumpt

Veel Nederlandse huishoudens scheiden al sinds 2010 braaf het plastic afval: liefst 52 procent zou worden hergebruikt. Maar is dat wel zo? En wat gebeurt er met de rest?

Weinig mondkapjes bij het zwerfvuil: zijn we netter geworden door corona?

Brengt de coronacrisis haar eigen afval mee? Valt mee, was vorige zomer de eerste conclusie van zwerfinator Dirk Groot en plastic-soup-surfer Merijn Tinga.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden