OpinieOntlezing

Ontlezing? Jongeren communiceren juist efficiënter

Jongeren hebben allang ontdekt dat communiceren via korte filmpjes of een spraak-naar-tekst converter veel efficiënter verloopt en verzaken daarom logischerwijs hun lees- en schrijfvaardigheden, stelt student economie en filosofie Iwan Raats.

Jaren hoorde ik het geweeklaag over de ontlezing gedwee aan en knikte ik ­instemmend als iemand de ontwrichtende neveneffecten ervan op onze samenleving, cultuur en persoonlijke verlichting opsomde. Grootse claims die zich niet ­zomaar laten onderbouwen, maar voor ­iemand die zichzelf onder de lezers schaart kwamen ze mij wel goed uit. Toen daar het nieuws bij kwam dat 18 procent van de 14-jarigen laaggeletterd is, verslikte ook ik mij braaf in mijn koffie. Maar na enig innerlijk overleg lijkt me deze reactie misplaatst. Want welk doel dient geletterdheid eigenlijk? Volgens mij zijn er grofweg twee te ontwaren. Een van pragmatische aard en een verlichtingsideaal.

Het pragmatische aspect springt het meest in het oog. Dit is het onvermogen om ogenschijnlijk simpele taken te voltooien zoals het lezen van medicijnbijsluiters of het juist interpreteren van correspondentie van de overheid. Toch ligt de bal niet per se bij jongeren, maar juist misschien wel bij ouderwetse instanties. Jongeren hebben ­allang ontdekt dat communiceren via spraakmemo’s, korte filmpjes of een spraak-naar-tekst converter veel efficiënter verloopt en verzaken daarom logischerwijs hun lees- en schrijfvaardigheden. De overheid en andere instanties zouden hun nu al gemakkelijk en praktisch kosteloos tegemoet kunnen komen door deze nieuwerwetsigheden ook te gaan gebruiken.

Het andere ideaal is er één uit de Verlichting, namelijk dat van de participerende burger. Dit houdt in dat burgers niet alleen hun eigen overtuigingen erop na mogen houden, maar ook dat deze idealiter beïnvloed en coherent gemaakt zijn door vele andere meningen en ervaringen buiten de jouwe. Ziehier de rol voor lezen en schrijven. De vermeende teloorgang hiervan is de voornaamste zorg van veel schrijvers en ­anderen met een intellectuele inborst.

Dit wordt echter snel overdreven en ironisch genoeg zijn het vooral onwetendheid en vastgeroeste aannames die dit veroorzaken. Zo kunnen podcasts, audioboeken, dramaseries, YouTube en ingesproken krantenartikelen het stokje steeds beter overpakken.

Beide doeleinden van ­geletterdheid zijn dus in principe, en met de technologische vooruitgang steeds gemakkelijker, zonder langdradig lezen en nog langdradiger schrijven haalbaar. De laaggeletterdheid onder jongeren is misschien wel een van de eerste tekenen van deze transitie. Nu blijven deze shockerende cijfers ook deels goed inzetbaar als verwijt aan de deur van een tekortschietend onderwijssysteem, maar dit vertelt niet het hele verhaal. Het protest van de oude garde is overdreven en schetst eerder hun onvermogen om mee te bewegen dan dat van de structureel falende generatie ­onder hen die zij pretenderen te schetsen.

Lees ook: 

Meer Netflixen en minder lezen: is dat wel zo erg?

Is het echt zo erg - vraagt het filosofisch elftal zich af - dat er meer genetflixt wordt en minder gelezen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden