Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Onderzoeksjournalistiek is voor de media meer dan een bijwagen

Opinie

Adri Vermaat

Adri Vermaat © Maartje Geels
OMBUDSMAN

Rinus Otte, lid van het ­college van procureurs-­generaal, is creatief en een ­bevlogen jurist. Aangezien ‘zeven het getal van de volmaaktheid is’, sluit hij vandaag het begin 2012, mede door hem ­opgerichte weblog Ivoren Toga ­definitief af.

In de eerste van vier afleveringen die Otte aan het digitale afscheid van dit weblog wijdt, rekende hij dinsdag openhartig, maar bruusk af met de media. Journalisten gedragen zich zoals kleine kinderen kunnen doen zodra zij hun zin niet krijgen, is de strekking van een deel van zijn betoog. Zij klagen als de dichtgetimmerde instituten en afgeschermde ambtsdragers niet tegemoetkomen aan hun honger naar emotie en transparantie. Maar ze vergeten dat hoe vaker zij ‘de mens achter de functionaris willen kennen en fileren’, het wantrouwen ­jegens hen groeit. Als journalisten tóch meer willen weten en blootleggen, schermen ze met hun vertrouwelijke bronnen en gaan ze meer suggereren dan er in werkelijkheid is. ‘De toon heeft dan weinig meer van doen met onderzoeksjournalistiek.’

Lees verder na de advertentie

Verhuisdozen tegelijk

Al gauw vinden de media dat de persvrijheid in het gedrang is en, schrijft Otte: ‘Als de door media ­gewenste informatie niet komt, snel, in volle omvang en met verhuisdozen tegelijk, dan wordt de wet openbaarheid van bestuur (wob) van stal gehaald’. Meer respect heeft hij voor journalisten aan het front in oorlogs­gebieden, die met gevaar voor eigen leven hun werk doen. Of voor journalisten die in een bananenrepubliek werken en zich daar teweer moeten stellen. 

De wob is dikwijls het begin van een ­ellenlang traject om informatie tóch naar boven te halen

Jan Kleinnijenhuis

Nu wil het toeval dat Trouw juist gisteren aan de cyclus van wob-procedures kritisch aandacht besteedde. Uit het ­artikel van onderzoeksjournalisten Joop Bouma (Trouw) en Jet Schouten (Radar) werd duidelijk dat de overheid gemotiveerde journalisten danig de voet dwars kan zetten. Dat zal de journalisten zelf profes­sioneel en menselijk hinderen en ­irriteren, maar het gaat verder dan dat. Met de journalist wordt ook het medium waarvoor die werkt belemmerd in het vergaren van alle, in principe openbare informatie van de overheid. Het beoogde eindstation, de ­lezer of kijker, voor wie de journalistieke inzet is bedoeld, wordt zo niet of  te laat bereikt. 

Ontluisterend beeld

Met enig cynisme vindt Bouma dat sommige overheden, zoals het ministerie van volksgezondheid, media als het ware ‘stimuleren’ om een wob-procedure te beginnen, eenvoudig omdat zij het antwoord op journalistieke vragen schuldig blijven. ‘En als de informatie dan vrijkomt, is er vaak een pot zwarte verf tegenaan gegooid om voor de journalistiek én burgers cruciale ­gegevens onzichtbaar te maken’, schetst Bouma een ontluisterend beeld. 

Ook Trouw-redacteur Jan Kleinnijenhuis, die voor de krant veel onderzoek doet op financieel en fiscaal terrein, is sceptisch over de journalistiek behulpzame overheid. ‘Een wob-procedure is het einde van een proces’, ervaart hij. ‘Je begint eraan als je het gevoel hebt dat de overheid van wie je een antwoord op vragen wil, wegduikt. Tegelijk is de wob dikwijls het begin van een ­ellenlang traject om informatie tóch naar boven te halen. Maar als dat lukt, ben je als journalist niet klaar. Op fiscaal terrein zijn er veel wettelijke uitzonderingen, waardoor ­informatie wordt weggelakt. Het zou helpen als voorlichters antwoord geven op vragen. De informatie die we krijgen, blijft anders dan Otte nu veronderstelt, verre van ­verhuisdozen’.

Dat Otte openhartig over de ­media schrijft en oordeelt, is overigens prijzenswaardig. Hij stelt zich kwetsbaar op naar uitgerekend die vermaledijde media en dat is voor ­iemand van zijn statuur een zeldzaamheid. Dat verdient navolging. Maar de onderzoeksjournalistiek had hij er van mij buiten mogen houden. 

Ombudsman Adri Vermaat van Trouw bespreekt journalistieke dilemma’s en kijkt kritisch naar de werkwijze van de redactie. Zijn eerdere artikelen leest u hier. Reageren? Stuur een mail aan ombudsman@trouw.nlDe eerstvolgende rubriek verschijnt op 11 januari 2019. 

Deel dit artikel

De wob is dikwijls het begin van een ­ellenlang traject om informatie tóch naar boven te halen

Jan Kleinnijenhuis