Opinie Kenniseconomie

Om excellent hoger onderwijs te garanderen, zijn forse investeringen nodig

Hoger onderwijs is goed voor het hele land, stellen Alex Tess Rutten (studentenbond LSVb), Kees Gillesse (studentenbond ISO), Maurice Limmen (Vereniging Hogescholen) en Pieter Duisenberg (VSNU).

Denkend aan Nederland, zien we een aantal grote vragen. Hoe houden we onze voeten droog? Hoe gaan we om met de groeiende ongelijkheid in de samenleving? Hoe gaan we om met de kansen (en bedreigingen) van nieuwe technologie? We hebben de beste experts in alle disciplines nodig om deze vragen te beantwoorden. Het gaat daarbij juist om de combinatie van vakgebieden: terwijl in laboratoria onderzoek wordt gedaan naar efficiënte vleesvervangers, zijn psychologen nodig om te onderzoeken hoe deze alternatieven ook echt door de consument worden aangeschaft.

Een nieuwe generatie knappe koppen

Wanneer we in staat zijn om grote maatschappelijke vraagstukken van een slim antwoord te voorzien, profiteert heel Nederland van vooruitgang. Daarvoor is wel een nieuwe generatie knappe koppen en slimme doeners nodig. Op dit moment hebben we nog hoger onderwijs van topkwaliteit. Maar hogescholen en universiteiten staan onder druk en daarmee de internationale prestaties van Nederland als kenniseconomie. We zitten met de 1,99 procent van het bbp die we aan hoger onderwijs besteden al jaren onder onze eigen doelstelling (2,5 procent) én onder het Oeso-gemiddelde (2,37 procent). Ten opzichte van vijftien jaar terug tellen universiteiten en hogescholen anderhalf keer zo veel studenten. In diezelfde periode is de bekostiging per student met maar liefst een kwart gedaald. Om onze ambities te halen zijn miljardeninvesteringen noodzakelijk.

Dankzij de inspanning van hogescholen en universiteiten is de kwaliteit de afgelopen jaren krampachtig hoog gehouden. Dit zorgt voor zorgwekkende druk op medewerkers. Tegelijk zien we dat studenten steeds meer druk ervaren snel door hun studie heen te gaan. Er is steeds minder ruimte voor studenten om hun talenten te ontdekken en ontwikkelen. Daarnaast zijn investeringen nodig om hoger onderwijs toegankelijk te maken, ook voor groepen zoals eerstegeneratiestudenten en studenten met een functiebeperking of een migratieachtergrond.

Bezuinigingen schrappen

Beleefd en goed onderbouwd om meer geld vragen heeft het hoger onderwijs tot nu toe helaas niks opgeleverd. Tijdens de opening van het academisch jaar in Leiden beloofde minister van Engelshoven dat het kabinet de belangen van het hoger onderwijs ‘scherp op het netvlies heeft’. Helaas liet datzelfde kabinet het hoger onderwijs twee weken later op Prinsjesdag in de kou staan. De investeringen bleven uit en voor het vijfde jaar op rij kondigde het kabinet bezuinigingen aan. Opmerkelijk is dat het hoger onderwijs ook moet opdraaien voor de mislukte poging om de rente op de studieleningen te verhogen: om dit gat te vullen wordt maar liefst 226 miljoen euro op universiteiten en hogescholen bezuinigd. We roepen de Tweede Kamer op om deze bezuiniging hoe dan ook te schrappen.

Tegelijkertijd schetst het kabinet voorzichtig de contouren van een investeringsfonds, dat volgens minister Hoekstra met een ‘significant bedrag’ zal worden gevuld. Hoewel over dit fonds nog veel onduidelijk is, is helder dat kennisontwikkeling en innovatie belangrijke bestemmingen van het geld zullen en moeten zijn. Dat kan goed nieuws betekenen – als dit fonds er ook daadwerkelijk snel komt. Tegelijkertijd mogen eventuele investeringen uit dit fonds in praktijkgericht, toegepast en fundamenteel onderzoek en innovatie nooit worden gezien als een vervanging van de broodnodige structurele investeringen in onderwijs.

Het kabinet moet nu investeren om de kwaliteit van het hoger onderwijs te behouden en Nederland voor te bereiden op de uitdagingen van morgen. Investeringen in het hoger onderwijs zijn investeringen in de toekomst. Vergelijk het met het klimaatprobleem: wanneer je de gevolgen ziet, ben je al te laat met ingrijpen. Nederland doet zichzelf als kenniseconomie tekort als we dat moment afwachten.

Lees ook:
Ingrid van Engelshoven: een D66-minister gevangen in het regeerakkoord

Minister Ingrid van Engelshoven (onderwijs) verdedigt deze week haar onderwijsbegroting. Dat wordt niet makkelijk, want universiteitsbestuurders hekelen haar beleid. Een portret van een minister onder vuur.

Universiteiten lopen hijgerig mee met de excellentiecultus; studenten zijn de klos

Er wordt steeds meer verwacht van studenten, maar er is geen aandacht voor de vraag hoe ze dit moeten klaarspelen, aldus Toske Andreoli. Ze is filosoof en won eerder dit jaar won de scriptieprijs van de Landelijke Studentenvakbond met ‘De mooiste tijd van je leven’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden