Stevo Akkerman Beeld Trouw

column

Of die hesjes nou geel of oranje zijn, de beweging lijkt in Nederland in sneuheid te sterven

Hij had tassen vol hesjes, vlaggen en schmink ingeslagen en het idee was om zaterdagochtend elf uur zingend de Erasmusbrug over te gaan om de elite een lesje te leren. 

Maar toen de menigte om kwart over elf nog steeds niet groter bleek dan tien man, besloot de aanvoerder van de Rotterdamse hesjes er helemaal de brui aan te geven. “Jongens, de stekker gaat eruit.” Misschien was het de schuld van de ‘handweigeraars’ van vorige week. 

Om afstand van hen te nemen had men in Rotterdam gekozen voor oranje in plaats van gele hesjes, maar het was al te laat. De beweging die zich in Frankrijk zo dreigend blijft manifesteren – al nemen de aantallen af – lijkt in Nederland te sterven in sneuheid. Dat heeft iets geruststellends, maar vergis je niet: dat de spandoeken zijn opgerold, betekent niet dat de onvrede weg is.

Rozige wereldbeeld

Over de vraag of die onvrede sociaal-economisch of cultureel is, wordt al getwist sinds de opkomst van Pim Fortuyn, wat doet vermoeden dat die twee onmogelijk uit elkaar zijn te trekken. Maar het is evident dat mensen zich in de steek gelaten voelen en vaak is dat ook terecht: te lang heeft de politieke klasse geloofd dat maatschappelijk succes of falen vooral een individuele keuze was, dat wie de kansen maar wilde pakken er vanzelf wel kwam. Frustratie over dit rozige wereldbeeld leefde er aan de onderkant altijd al wel, maar die werd in Nederland getemperd door de verzuiling en het polderen.

Bij alle argwaan jegens de zakkenvullers daarboven, wist men zich toch ook vertegenwoordigd door de voormannen van de eigen vakbond, kerk, partij. Nu dat is weggevallen, is het de elite als zodanig die in een kwade reuk is komen te staan. 

Maar het paradoxale is dat zelfs een aanval op de elite het niet zonder diezelfde elite kan stellen: aan zichzelf overgeleverd blijven de hesjes steken bij hun frustratie en vliegt hun protest alle kanten op. Er zijn figuren nodig als Fortuyn, Trump, Orban, Farage en Baudet om de onvrede richting te geven. En zij doen dat door ‘het vergeten volk’ (Trump in zijn overwinningsspeech) een nieuwe gemeenschap te beloven, bestaande uit de wedergeboren eigen natie.

Bij de gratie van tegenstellingen

In een mooi essay in NRC beschreef Bas Heijne vrijdag hoe de kritiek op de elite door dit soort politici wordt gebruikt om het idee van de liberale democratie om zeep te helpen. Terwijl die democratie bestaat bij de gratie van tegenstellingen, zoeken de nationalistische populisten het in de ‘heelheid’ van de eigen cultuur. Vandaar dat er zo gretig wordt gesproken over ‘het volk’ als een organische eenheid. En vandaar dat Baudet kan zeggen dat hij een ‘politieke filosofie’ vertegenwoordigt die rechtstreeks ingaat tegen ‘het politieke spectrum dat het Westen heeft gedomineerd vanaf de Franse revolutie’. Wat is zijn alternatief? In elk geval geen vrijheid, gelijkheid en broederschap.

De hesjes verwoorden het allemaal wat simpeler en hun wensen zijn wat alledaagser. Je zou willen dat die konden worden beantwoord zonder ons hele politieke spectrum op te blazen.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt.

Lees ook:

Het bezoek aan Rutte drijft een wig tussen gele hesjes: de oranje hesjes splitsen zich af

Als tegenreactie op de ‘provocerende’ gele hesjes komen er nu ook demonstranten in oranje hesjes. Initiatiefnemer Marco de Haas wil met fatsoen actie voeren

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden