Beeld Trouw

Column Bas den Hond

O'Rourke is door zijn geld heen, Warren vindt haar twintig biljoen voor de zorg

Voor twee Democratische kandidaten voor het presidentschap was afgelopen week de tijd van dromen voorbij. Beto O’Rourke en Elizabeth Warren waren gedwongen een dosis realisme toe te voegen aan hun mooie idealen voor het presidentschap. Voor O’Rourke betekende dat: zijn geld tellen en beslissen of hij nog wel kans maakte op de nominatie van de Democratische Partij. Voor Warren: het geld tellen dat Amerikanen, rijk en niet zo rijk, op de een of andere manier kan worden ontfutseld om haar plan voor een algemene zorgverzekering uit te voeren.

O’Rourke concludeerde: het is het einde van een prachtig verhaal. Hij was op campagne in Iowa, en stond op het punt mee te doen aan het Democratische ‘Vrijheid en rechtvaardigheidsdiner’, een geldinzamel-evenement in een sport-arena waar 12000 mensen naar verschillende kandidaten komen luisteren. In Iowa worden, in februari volgend jaar, op stemvergaderingen de eerste plaatsen verdeeld in het kiescollege dat uiteindelijk de president aanwijst. Representatief is de staat allesbehalve (bovengemiddeld blank en christelijk) maar ze houden daar nu eenmaal de eerste voorverkiezing. De uitslag heeft vaak grote invloed op de voorverkiezingen daarna in andere staten.

Daar gaat O’Rourke dus niet aan meedoen, vertelde hij zijn aanhangers donderdag.

Dat was niet helemaal onverwacht. In de peilingen en in de race om het geld van sympathisanten was hij op grote achterstand geraakt. En dat terwijl het allemaal zo veelbelovend begon. In 2018 gaf O’Rourke zijn zetel in het Huis van Afgevaardigden op en probeerde in Texas de Republikein Ted Cruz zijn senaatszetel af te pakken. Bijna lukte dat. In heel de staat werd O’Rourke tijdens die campagne door Democraten ingehaald als de verlosser. Hij was jong, charismatisch, en liet veel van zichzelf zien op sociale media. Zijn missie mislukte uiteindelijk, maar het verschil met Cruz was voor Texaanse begrippen miniem: maar 2,6 procent. En dus leek hij geknipt – vond hij althans zelf – voor een prominente rol op nationaal niveau.

Dat leek hij in het begin ook waar te maken. Nadat hij afgelopen maart zijn kandidatuur bekendmaakte, haalde O’Rourke in een etmaal 6,1 miljoen dollar op. In dat tempo zou hij een van de financieel krachtigste kandidaten worden, die het lang zou kunnen volhouden.

Maar daarna zakte hij toch min of meer door het ijs. Hij was traag met het opbouwen van een organisatie. Media, die gewend zijn dat ze kandidaten op de voet kunnen volgen, klaagden in het begin dat ze maar moesten raden waar hij de kiezers zou opzoeken. In het eerste Democratische debat in juni werd hij verbaal gevloerd door zijn mede-Texaan Julián Castro; in het tweede debat werd hij aangepakt door presidentskandidaat Buttigieg en had hij opnieuw weinig verweer. De donaties begonnen op te drogen en in de peilingen zakte O’Rourke weg.

Uiteindelijk was het vooral geldgebrek dat hem deed besluiten de strijd op te geven. Wat hij nu gaat doen, is niet bekend. Opnieuw proberen om senator te worden – volgend jaar moet een andere Republikein, John Cornyn, zijn zetel verdedigen – is hij niet van plan.

Kaarten op tafel

Ook Elizabeth Warren moest kleur bekennen – maar niet omdat haar geld op is of omdat haar populariteit tanende is, integendeel.

Zij kwam afgelopen week eindelijk met de financiële onderbouwing van haar plan om alle Amerikanen in het staatsziekenfonds Medicare te stoppen. Eindelijk zouden die af zijn van torenhoge eigen risico’s en allerlei kosten die maar half of helemaal niet vergoed worden. Voorbij de tijd dat per jaar honderdduizenden Amerikanen failliet gaan omdat er iemand in het gezin ziek is geworden.

Tot nu toe was ze niet erg concreet over waar het geld daarvoor vandaan zou moeten komen. En haar tegenstanders hadden haar dat natuurlijk verweten. Met name suggereerden ze dat Warren de kiezers die ze al dat moois beloofde, er voor zou laten opdraaien door hun belastingen flink te verhogen.

Nu zou dat op zich geen schande zijn – dat vindt althans concurrent Bernie Sanders, die met de gezondheidszorg hetzelfde wil doen als Warren, en de daarvoor benodigde belastingverhoging gewoon toegeeft. Wat je meer aan de staat moet afstaan, wordt volgens hem ruimschoots gecompenseerd door wat je minder aan premie hoeft te betalen.

Maar financiële logica is nog geen politieke logica. Voor veel Amerikanen is geld geven aan de overheid toch iets heel anders dan geld geven aan een bedrijf. In de overheid hebben ze niet heel veel vertrouwen. In bedrijven ook niet, maar daar kun je tenminste tussen kiezen. Of besluiten dat je je verzekeringsgeld in je zak houdt – nog altijd zijn zo’n 30 miljoen Amerikanen onverzekerd, en hebben nog eens tientallen miljoenen een goedkope verzekering die niet al te veel voorstelt.

Warren wil duidelijk niet de naam hebben van een belastingverhoger. Ze draaide lang om de financiële details van haar plan heen, maar uiteindelijk moest ze toch haar kaarten op tafel leggen.

En zie daar: ze verhoogt de belastingen niet. Tenminste niet voor Amerikanen met een normaal inkomen. Wie veel verdient, of veel bezit, gaat wel meer belasting betalen, maar dat was al bekend, en het is juist een van de redenen voor Warrens populariteit. Net als Sanders spreekt ze daarmee de linkervleugel van de Democraten aan. Die vindt dat het maar eens afgelopen moet zijn met de voorzichtige middenkoers van de partij. Heel veel overlopende Republikeinse kiezers levert dat toch niet op, zeggen ze. En voor zover je er zwevende kiezers door verliest, compenseer je dat ruimschoots dankzij linkse Democratische kiezers die echt enthousiast worden over de koers van de partij en daardoor absoluut zullen gaan stemmen.

Maar die extra belasting voor de rijken levert nog niet het hele bedrag op dat Warren nodig heeft om iedereen in het ziekenfonds te krijgen: een indrukwekkende twintig biljoen dollar. Haar plan haalt het geld overal vandaan: een betere aanpak van belastingontduiking, een lage schatting van de stijging van de kosten in de gezondheidszorg, optimisme over de administratieve kosten van het landelijke ziekenfonds.

Niet iedereen gelooft in die cijfers. Pijnlijk is dat Warren haar plan baseerde op een studie van de denktank Urban Institute, maar een aantal van de cijfers in gunstige zin bijstelde. Optimisme staat altijd goed voor een politicus, maar het Urban Institute zelf sprak er zijn twijfels over uit.

Verschuivingen

Op haar plan zal Warren dus de komende tijd opnieuw flink worden aangevallen, bijvoorbeeld tijdens het volgende Democratische debat, op 20 november. Deze week kreeg ze daar in Iowa al een voorproefje van. Een woordvoerder van Joe Biden, die inzet op verbetering van het huidige zorgstelsel, Obamacare, zei dat haar plan absoluut het verhogen van belastingen voor gewone Amerikanen vereist. Ze sloeg hard terug: “Als iemand de hoge winsten van verzekeraars wil verdedigen, en de hoge winsten van farmaceutische bedrijven, en de meestverdienende 1 procent niet hun eerlijke deel aan belastingen wil laten betalen, net als het bedrijfsleven, dan doen ze mee aan de verkeerde voorverkiezingen.” Met andere woorden: dan ben je eigenlijk een Republikein.

Landelijk gesproken is Biden haar belangrijkste tegenstander. In een gemiddelde van recente peilingen onder Democraten staat hij nog nummer een, met 29 procent van de stemmen, gevolgd door Warren (20 procent), Bernie Sanders (17 procent) en Pete Buttigieg (7 procent). Maar in Iowa staat Warren bovenaan de ranglijst gevolgd door... Pete Buttigieg.

Dat zal Biden zorgen baren. Net zoals Warren de aanvoerdersrol aan de linkervleugel lijkt over te nemen van Bernie Sanders, zo dreigt Buttigieg, de jonge burgemeester van een middelgrote stad in Indiana, de leiding van de gematigde vleugel over te nemen van de 76-jarige ex-vicepresident Biden.

Zelf doet Buttigieg maar al te graag of het al bijna zo ver is dat het tussen hem en Warren gaat. “Een wereld waarin we ergens komen, is die wereld, waar het zij of ik is.”

Het is tegelijk een uitdaging aan haar en een compliment. Of het realistisch is, is de vraag. Het laat in ieder geval zien dat er nog veel kan verschuiven in de Democratische race.

Trouw-correspondent Bas den Hond (standplaats Boston) schrijft wekelijks een column over de Amerikaanse politiek. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden