opinie

Noem roken nooit meer een leefstijl

Om de jeugd te beschermen zou tabak net als heroïne en cocaïne eigenlijk gewoon verboden moeten zijn, stellen Dekker en De Kanter. Beeld ANP XTRA

Los armoede op en mensen stoppen van-zelf met roken. Was dat maar waar, stellen longartsen Pauline Dekker en Wanda de Kanter.

In het regeerakkoord van dit kabinet is afgesproken dat er een Nationaal Preventieakkoord wordt gesloten met patiëntenorganisaties, zorgaanbieders, zorgverzekeraars, gemeenten, sportverenigingen en -bonden, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Dat akkoord richt zich op de aanpak van roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik.

In december en januari heeft staatssecretaris Paul Blokhuis (VWS) in vijf rondetafelgesprekken met bestuurders, professionals, artsen, onderzoekers en vertegenwoordigers van patiënten en burgers besproken hoe het preventieakkoord ingevuld zou moeten worden. Daarbij was, blijkens het verslag van die gesprekken, consensus dat er geen energie gestopt moest worden in nieuwe aanpakken, maar dat preventie moet aansluiten bij wat er al is.

Dit alles kunnen wij alleen maar toejuichen. Wereldwijd is er enorm veel kennis beschikbaar over wat wel en niet werkt bij het terugdringen van vermijdbare ziekten. De overheid bracht ze zelf in 2016 in kaart in het interdepartementaal beleidsonderzoek 'Gezonde Leefstijl'.

Wat ons echter zorgen baart is dat roken door de beleidsmakers als een te corrigeren leefstijl wordt gezien. Sterker nog, in het verslag van de rondetafelgesprekken lezen we dat roken als een indicator voor armoede kan worden gezien.

Beloning van verlangen

Los de armoede op en mensen stoppen vanzelf met roken. Was het maar zo simpel. Wie zo denkt gaat geheel voorbij aan het hevig verslavende karakter van tabak. Nicotine is een van de meest verslavende stoffen die we kennen, vergelijkbaar met heroïne en cocaïne.

Emeritus hoogleraar verslavingszorg Wim van den Brink (Universiteit van Amsterdam) pleit niet voor niets voor het onderbrengen van tabak in de categorie harddrugs. "Roken leidt jaarlijks tot twintigduizend doden, alcohol tot ruim duizend." En: "Bij alle andere drugs samen gaat het om minder dan honderd doden per jaar. Je moet een en ander wel in perspectief zien."

Dat tabak wettelijk is toegestaan betekent niet dat we roken dus als een leefstijl moeten beschouwen. Wat ons al meer dan een eeuw als een genotsmiddel wordt verkocht, is een drug met maar één bestaansreden: het spekken van de kas van de tabaksindustrie. Die industrie doet er alles aan om haar producten zo te 'optimaliseren' dat de verslaving zo snel mogelijk toeslaat en zo lang mogelijk in stand blijft. Het 'genot' van de sigaret zit hem in de beloning van het verlangen naar nicotine. Tachtig procent van de rokers geeft aan eigenlijk te willen stoppen met roken, maar lukt het niet.

Het besef dat roken een hardnekkige verslaving is, betekent dat in het preventiebeleid rigoureus overheidsingrijpen nodig is. Om de jeugd (de nieuwe, vervangende rokers) hiertegen te beschermen zou tabak net als heroïne en cocaïne eigenlijk gewoon verboden moeten zijn.

Bewezen effectief

Als dat nog een stap te ver is, dient preventie gericht te zijn op het inzetten van maatregelen die bewezen effectief zijn: sterke verhoging van de accijns op tabak (in Australië wordt de prijs van een pakje sigaretten met 12,5 procent per jaar opgetrokken naar 25 euro in 2020), verkoop alleen in tabaksspeciaalzaken, merkloze verpakkingen en overtuigende voorlichtingscampagnes over de gevaren van roken. Alleen zo kunnen we voorkomen dat een nieuwe generatie ten prooi valt aan een van de gevaarlijkste verslavingen, die niemand lijkt te willen zien.

Het wordt tijd dat de overheid de urgentie van het tabaksprobleem echt gaat onderkennen en ook daarnaar gaat handelen. Vrijblijvende woorden over leefstijlverandering redden geen levens.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden