OpinieLobbyisten

Niet wachten tot de lobbyist komt, maar actief sturen en remmen

Overheden moeten vooral ruimte maken voor belangenbehartigers die de publieke zaak voor ogen hebben. Daar vraagt deze crisis om, schrijven Arco Timmermans, hoogleraar public affairs Universiteit Leiden, en Erik van Venetië, zelfstandig adviseur public affairs.

Door de coronacrisis laait de discussie over het maatschappelijk belang op. Dit heeft gevolgen voor iedereen die belangen behartigt: dat moet op een meer maatschappelijk verantwoorde manier gebeuren. En de overheid is daarbij de aangewezen spelbepaler.

De crisis maakt zichtbaarder wat al langer sluimert: er komt weer meer waardering voor de publieke waarden en voorzieningen. Er waren kabinetten die de burgers wilden inprenten dat je fatsoen zelf moet doen. Intussen bezuinigden ze op openbare voorzieningen. Ja, er is enorm sociaal kapitaal in ons land. We zien dat mensen meer voor elkaar zorgen. Maar de problemen door de crisis zijn veel groter dan met vrijwilligerswerk valt aan te pakken. Nu zichtbaar wordt wie de kwetsbaren en de verliezers zijn, verbreedt zich de discussie over wat we in Nederland sociaal en asociaal vinden. Deze discussie gaat niet alleen over de aandacht en steun vanuit de overheid, maar ook over de botsing tussen het eigenbelang en het maatschappelijk belang.

De nieuwe politieke agenda die nu ontstaat, draait niet alleen om de onderwerpen die prioriteiten in beleid nodig hebben, maar ook om de manier waarop belangen worden behartigd. Zo leidde bijvoorbeeld tot dusver lobbyen uit eigenbelang voor een vriendenprijsje bij de winst- en dividendbelasting tot schaamtegevoel na journalistieke onthulling. Zulk schaamtegevoel achteraf past niet meer in deze tijd, het is maatschappelijk onverantwoord.

Lobbyende dwarsliggers

Bij het miljarden kostende steunprogramma voor bedrijven is al discussie ontstaan over hoe eerlijk dat eigenlijk is. Door de volksgezondheidscrisis komen ook de hoge medicijnprijzen weer op de agenda. We zien lobbyende dwarsliggers die willen voorkomen dat de overheid iets aan die prijzen doet. Nederland heeft meer maatschappelijk verantwoord lobbyen nodig, met meer oog voor het publieke belang.

Daar hoeft het openbaar bestuur niet passief op te gaan zitten wachten. Integendeel, er is juist beter bewustzijn nodig bij al die overheidsorganisaties die met belangenbehartigers te maken hebben. De beroepsgroep van professionele lobbyisten groeit. Hun uitwisseling van informatie met beleidsmakers zorgt voor een permanent spitsuur. Tegelijkertijd is de burgerlobby in opkomst en mengen uitdagers van traditionele ledenorganisaties zich in het spel, zoals PO in Actie in het onderwijs en Het Roer Moet Om bij de huisartsen. Het zou ons niet verbazen als daar in de zorg binnenkort nog nieuwe uitdagers bij komen die de belangenbehartiging anders gaan aanpakken. Naast de onzichtbare lobby is er de lobby die ‘publikiseert’.

Het openbaar bestuur moet zelf stappen zetten om de rol van ontvanger van al die lobbyboodschappen professioneler te kunnen spelen. Vergeleken met het buitenland is de houding tegenover belangenbehartigers in Nederland nog opvallend laissez faire. Hebben we zicht op de toegang tot de beslissers, welke belangen komen binnen bij de overheid, hoe kun je als overheid uitnodigend zijn voor sommige spelers en hoe rem je anderen juist af?

Het is hoog tijd dat niet alleen ons parlement, maar ook de ministeries, uitvoerders, toezichthouders, gemeenten en provincies zich beter oriënteren op de maatschappelijk verantwoorde lobby, die aanjagen en het spel meer bepalen. Niet om alles dicht te reguleren, wel om bewust de routes voor invloed op beleid op alle bestuursniveaus te bewaken en mogelijk te maken. Laat de overheid dat vooral doen in samenspraak met belangenorganisaties en andere spelers die zelf actief hun maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen. We zien steeds duidelijker wie daar wel en wie er niet voor in aanmerking komen.

Lees ook:

ING-topman Hamers moet vandaag zijn charmes in de strijd gooien in de Tweede Kamer

ING-bestuurder Ralph Hamers ligt onder vuur. In de Tweede Kamer wacht hem woensdag een kritisch onthaal. Politiek en bedrijfsleven begrijpen elkaar niet meer.

https://www.trouw.nl/nieuws/ing-topman-hamers-moet-vandaag-zijn-charmes-in-de-strijd-gooien-in-de-tweede-kamer~b15bfc8e4/

 Waarom bood het kabinet het onderwijs een eenmalig bedrag?

Een half miljard voor het onderwijs en een half miljard voor stikstofbeleid: het kabinet verkiest een eenmalig bedrag boven structurele oplossingen. Waarom?

https://www.trouw.nl/politiek/waarom-bood-het-kabinet-het-onderwijs-een-eenmalig-bedrag~b910d8cb/

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden