Opinie

Niet óf Engels óf Nederlands; kies in het onderwijs voor beide talen

Basisschoolleerlingen krijgen tweetalig onderwijs. Beeld arie kievit

De eenkennige gerichtheid op Engels gaat ten koste van kennis van andere talen, ook het Nederlands, betreurt Roberta D’Alessandro, hoogleraar syntaxis en taalvariatie aan de Universiteit Utrecht.

Terecht wordt er de laatste tijd veel gediscussieerd over de rol van het Engels in het hoger onderwijs. Veel universitaire studies zijn overgegaan van het Nederlands naar die andere taal. Vrijwel alle opleidingen die de stap wagen trekken meer studenten – niet alleen buitenlandse, maar ook Nederlandse.

Het is niet lastig te bedenken waarom: het Engels is een internationale taal, het heeft prestige, het opent de weg naar een internationale carrière in Nederland. Engels is cool, Engels is de toekomst en het Nederlands is een taal van het verleden, zo is de beeldvorming. Maar klopt dat wel?

Laten we daarvoor even naar dat verleden gaan. Nederland is lang een wereldmacht geweest zonder eigen wereldtaal. Het Nederlands is nooit zo wijd verbreid geraakt als pakweg het Latijn, het Portugees of het Frans. Maar dat heeft Nederland er nooit van weerhouden een belangrijk speler te zijn op het internationale toneel, zowel economisch als intellectueel. De Italiaan Galileo Galileï koos Nederland om zijn werk over de grondslagen van de mechanica te publiceren dat hij in zijn thuisland niet mocht uitbrengen. Heel Europa zag Nederland als het land dat de weg wees naar mensenrechten, emancipatie en vooruitgang, ook zonder dat Europa Nederlands kende.

Altijd al meertalig

Dat betekende niet dat de Nederlanders hun eigen taal versmaadden. Juist in de tijd van Galileo bouwden zij hun eigen standaardtaal op. En ze waren altijd meertalig. Veel van de brieven van een intellectueel als Constantijn Huygens waren in het Latijn, het Frans of het Italiaans gesteld, ook al schreef hij aan landgenoten in het Nederlands. In zijn voetspoor beheersten vele generaties Nederlanders het Frans en het Duits naast het Nederlands.

Meertaligheid is daardoor altijd de normale situatie geweest in Nederland. Tot het Engels op zeker moment op de voorgrond kwam; op dat moment besloot de Nederlandse samenleving dat het Engels de enige belangrijke taal was, en binnen een generatie lijkt Nederland zijn traditionele meertaligheid te vervangen voor tweetaligheid. Weg is de traditionele hang naar talenkennis, vervangen door een eenkennige gerichtheid op het Engels.

Dat gaat ten koste van kennis van andere talen. Het gaat uiteindelijk ook ten koste van het Nederlands. Het Nederlands loslaten als taal van het hoger onderwijs leidt tot een verarming die wel eens fataal zou kunnen zijn.

Studenten trekken

Er ontstaat een situatie waarin mensen het Nederlands alleen voor huis, tuin en keuken gebruiken. Veel Nederlandse jongeren zijn nu al niet meer in staat om oudere vormen van Nederlands te lezen: cultuur van vroeger is Shakespeare, geen Vondel.

De keuze tussen Nederlands en Engels wordt vanuit het hoger onderwijs gereduceerd tot de vraag: willen we onze taal beschermen of willen we veel studenten trekken? Beide opties gaan ervan uit dat het nodig is om aan één van de twee talen de voorkeur te geven en gaan dus voorbij aan de natuurlijke meertaligheid van de mens en van de Nederlander.

Een andere keuze is er ook. Het is wel degelijk mogelijk om programma’s op te zetten waarin ruimte is voor méér dan één taal. Bij de opleiding taalwetenschap in Utrecht experimenteren we met die vorm.

Studenten die dat willen kunnen de hele opleiding in het Engels doen, maar het aanbod is er ook in het Nederlands. Werkcolleges, oefeningen, examens, practica worden allemaal in twee talen aangeboden: studenten kunnen steeds zelf kiezen. Daarnaast kunnen ze een minor doen in een derde taal: Frans, Italiaans, Duits, Spaans, een of meer Keltische talen enzovoort.

Deze opzet geeft studenten een hoogwaardige opleiding in het Engels én het Nederlands, zodat ze op hoog niveau tweetalig worden. Ze kunnen zich zo voorbereiden op een intellectueel en werkend leven in de landstaal en tegelijkertijd een internationaal niveau bereiken.

Lees ook:

De Nederlandse taal gaat kapot door alle regels

Helemaal niet gek dat jongeren geen voordeel zien in een meer dan gemiddelde kennis van het Nederlands ,aldus oud-tekstschrijver, redacteur en vertaler Felix van de Laar.

Goedkoop Engelstalig onderwijs is een écht Nederlands succes

Het deed me verdriet toen ik deze week hoorde dat de Vrije Universiteit stopt met de bacheloropleiding Nederlands, aangezien ook ik op dezelfde faculteit heb gewerkt. Tegelijkertijd is er een toegenomen angst over het verval van het Nederlands op de universiteit: vorige week stelde het CDA voor Engelstalige studies financieel te korten. Dat lijkt mij niet de juiste weg. 

Nederland kan veel meer profiteren van buitenlandse studenten

Buitenlandse studenten die hier een opleiding komen volgen zijn helemaal geen bedreiging, ze vormen juist een kans, bepleiten Roland Bertens en Anastasia Kurysheva van de Graduate Student Think Tank Universiteit Utrecht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden