OpinieKlimaat

Niet het akkoord van Parijs, maar kleine, lokale initiatieven zijn de doorbraak naar duurzaam leven

Beeld RV

Begin klein, met lokale initiatieven om burgers te winnen voor duurzaam leven, stelt Franka Rolvink Couzy, hoofd sector research bij ABN Amro.

Kranten stonden afgelopen maanden vol van oproepen om nu de kans te pakken de duurzaamheidstransitie in te zetten. Veelal werd de politiek daarop aangesproken.

Door de Covid-19-uitbraak hebben we meer dan ooit ondervonden hoe het is om een blauwe lucht te hebben, aan elkaar te denken en een gezamenlijke vijand aan te pakken. Dat voelde, ondanks alle ellende die het virus heeft veroorzaakt, goed en zorgt ervoor dat we meer dan ooit een duurzaam leven willen.

Tegelijkertijd staat de politiek voor een omvangrijke economische herstel-operatie, zo blijkt wel uit het recente Europese akkoord voor het coronaherstelfonds. En al voor Covid-19 was het lastig de afgesproken klimaatdoelen te halen. Met de nieuwe prioriteiten van de politiek in deze coronacrisis lijkt het onwaarschijnlijk dat nu wel de juiste hervormingen ten gunste van het klimaat worden ingezet. Banen gaan voor.

Het goede nieuws is dat een complexe systeemverandering die een overgang naar duurzaamheid is, niet van bovenaf komt. De klimaattoppen, waarbij een paar honderd regeringsleiders samen, zoals in Parijs, akkoorden sluiten doen wellicht anders vermoeden, maar een verandering waarbij de maatschappij oude gewoontes moet loslaten en nieuw gedrag moet aanleren, ontstaat pas echt lokaal. Het zijn de kleine initiatieven die bij succes door anderen worden overgenomen en zodoende een olievlek kunnen genereren. Vaak pakt een groot concern of de politiek het initiatief op.

Fundament

Kleine winsten, oftewel small wins zoals organisatiekundige Karl Weick ze noemt, zijn blokken die op elkaar kunnen worden gezet om een stevig fundament te bouwen. Door klein te beginnen worden mensen niet overvallen door de complexiteit van het probleem, ze weten waar te beginnen. Bovendien minimaliseert deze aanpak het risico op te veel praten en te weinig actie, zodat relatief snel resultaat kan worden geboekt. Dat geeft weer een positieve impuls aan de verandering.

De Spaanse stad Barcelona heeft haar inwoners om die reden zeggenschap gegeven over initiatieven in de wijken. De inwoners kregen 75 miljoen euro en mochten daar ideeën voor bedenken. Liefst 191 daarvan zijn klimaat- gerelateerd. De Franse president Macron geeft zijn burgers eveneens zeggenschap door van 149 voorstellen die vanuit de samenleving werden aangedragen er 146 in wetgeving over te nemen. Hij creëert zo draagvlak en zorgt dat plannen breed worden opgepakt.

Voorlopers

Het doel van kleine initiatieven is dat ze exponentieel groei opleveren. Jan Rotmans, veranderkundige en medeoprichter van Nederland Kantelt, heeft als stelregel dat wanneer 20 procent van de volwassenen de verandering overneemt, het kantelpunt is bereikt en de groei kan beginnen. In de innovatietheorie van Everett Rogers betekent dit dat het product zojuist is aangeslagen bij de ‘vroege meerderheid’, een grote groep voorlopers. Dat is het moment waarop de eerste gedragsveranderingen plaatsvinden, aannames veranderen en oude gewoontes worden verlaten.

Dat we daartoe in staat zijn, heeft de recente lockdown aangetoond. Van de ene op de andere dag gingen we thuiswerken, kregen we digitaal les en deden we onze boodschappen om de hoek. Uit een steekproef van ABN Amro en Ipsos blijkt dat ruim 71 procent van de Nederlanders de positieve effecten op het klimaat door de coronacrisis wil vasthouden en er zelf naar wil handelen. Zij zijn bereid daar iets voor in te leveren, zoals de eigen auto of de vliegreis.

Enige hobbel is het gebrek aan vertrouwen dat de Nederlander heeft in zijn medeburger. 68 procent acht het namelijk niet realistisch de positieve gevolgen van de coronacrisis na de crisis daadwerkelijk te behouden. Wie ondanks dit ongeloof toch zelf actie onderneemt, weet nu dat klein beginnen tot grote veranderingen kan leiden.

Lees ook:

Enthousiaste, eigenwijze en volhardende mensen vormen de Duurzame 100 van onderop

Wacht niet af. Begin zelf. Dat is, heel kort door de bocht, de rode lijn in de Duurzame 100 2019, de eerste ‘top van onderop’. Het is een lijst geworden waarin allerlei vormen van ‘iets beginnen’ om natuur, klimaat en leefomgeving te verbeteren, verschijnen. 

Planbureau: Voor een duurzaam dieet moeten we onze gewoontes veranderen

Om Nederlanders minder vlees te laten eten, volstaat een vleestaks of reclame voor plantaardig voedsel niet. Mensen zullen ook anders moeten leren koken en andere associaties bij eten moeten krijgen, adviseert het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL).

Maak gebruik van de huidige saamhorigheid: jaag nú de verduurzaming van wijken aan

Help burgers met verduurzaming van hun woning en buurt. Dat versterkt het heersende gevoel van saamhorigheid, meent Cor Brockhoven, werkzaam bij Enpuls dat de energietransitie aanjaagt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden