Column Lex Oomkes

Niet alleen de SP, heel links verkeert in crisis

De Socialistische Partij is de wanhoop nabij, zo lijkt het. Niets lukt nog. Campagnes voor een ziektekostenverzekering zonder eigen risico slaan niet aan bij de kiezer, redelijkheid in de vorm van een aaibare lijsttrekker slaat niet aan, links populisme werkt niet en anti-Europeser zijn dan wie dan ook doet de kiezer slechts vermoeid de schouders ophalen. Moet de partij nu voorrang geven aan buitenparlementaire actie of verhindert het harde ‘teuge’ en de weigering om verantwoordelijkheid te nemen in een regeringscoalitie nu juist een doorbraak van de partij?

De SP is in een identiteitscrisis beland. Ruim tien jaar nadat Jan Marijnissen nog maar liefst 25 zetels voor de SP in de Tweede Kamer mocht noteren. De situatie bij de SP is echter niet uniek. Heel links verkeert in een vergelijkbare, mogelijk existentiële crisis. GroenLinks profiteert niet langer van de plots gegroeide populariteit van Jesse Klaver en wordt nu teruggeworpen op de vraag wat de partij nu eigenlijk wil. De PvdA klimt een beetje uit het dal, als je de peilingen mag geloven tenminste. Er zal echter geen PvdA’er zijn die zich daar echt vrolijk over maakt. Het lijkt meer de tegenwoordig vrij automatische bonus te zijn voor het voeren van oppositie dan dat het iets te maken zou hebben met een nieuwe sympathisanten inspirerende inhoudelijke vernieuwing van het sociaal-democratische gedachtegoed.

Loonkloof

Dat de conservatieve liberaal Mark Rutte het momentum van links kan overnemen in de discussie over de groeiende loonkloof in het bedrijfsleven is een teken aan de wand. Goed dat Rutte dat nu eindelijk ook inziet, maar links heeft op dit terrein de afgelopen jaren nul resultaat geboekt.

Politicoloog Paul Lucardie probeert in het voorjaarsnummer van Socialisme en Democratie na te gaan of er in Europa voorbeelden van inhoudelijke vernieuwing te vinden zijn die links Nederland enige hoop zouden kunnen bieden. Hij spreekt zelfs van de vierde crisis die het internationale socialisme sinds de opkomst aan het einde van de negentiende eeuw meemaakt.

De grote tegenstellingen spelen juist links parten en dat in heel West-Europa. De tegenstelling tussen reformisten en anti-kapitalisten, maar ook de tegenstellingen tussen kosmopolitisch ingestelde verdedigers van de multi-culturele samenleving en de nationalistisch denkende, naar conservatisme neigende tegenstander.

Klimaatbeleid

In verschillende landen zijn nieuwe initiatieven ontplooid om links op deze punten te vernieuwen en nergens leidt dat tot een echt succes, laat staan tot een beweging die links (weer) relevant maakt. En wellicht komt daar nog het klimaatbeleid als nieuwste brandstof voor tegenstellingen bij.

Nergens willen die initiatieven echter doorbreken. Noch in een nieuwe partij, noch als vernieuwingsbeweging in een gevestigde partij. Bovendien zijn de inhoudelijke verschillen tussen die vernieuwingsbewegingen legio. En steeds is de scheidslijn het antwoord op een van de (drie) hierboven genoemde tegenstellingen.

Links in Nederland is in crisis, net als elders in Europa. Nergens is zicht op een vernieuwde ideologie die de crisis zou kunnen beëindigen. En dat nu na meerdere decennia het neo-liberale beleid op haar laatste benen loopt en er met andere woorden schreeuwende behoefte is aan een politiek alternatief.

Meer samenwerking op links, waar sommigen heil van verwachten, zal niets oplossen zo lang er geen begin is van een idee wat inhoudelijke vernieuwing van linkse politiek concreet zou moeten betekenen.

Lex Oomkes is politiek commentator bij Trouw, en schrijft wekelijks een column.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden