Column

Niet alleen de Democraten moeten hun knopen tellen voor de vacature in het Hooggerechtshof

Anthony Kennedy, die bekend staat als gematigde conservatief, kondigde onlangs zijn functie als rechter bij het Amerikaans Hooggerechtshof neer te leggen. Beeld REUTERS

De Amerikaanse politiek staat een boeiende partij touwtrekken te wachten over de benoeming van een nieuwe hoge rechter. 

Het aangekondigde afscheid van de gematigde conservatief Anthony Kennedy van het Hooggerechtshof maakt dat president Donald Trump zijn tweede benoeming in dat hof mag doen. Daarmee kan hij de richting van de hoogste rechtspraak in de VS voor vele jaren bijsturen in conservatieve richting.

Op het eerste gezicht lijkt het duidelijk wat de rol zal zijn van alle spelers in Washington. Trump zal – op 9 juli, zo heeft hij aangekondigd – iemand voordragen met een indrukwekkende juridische staat van dienst, die in lagere rechtbanken een consequent conservatieve kijk op het recht heeft laten zien.

In de Senaat, waar zijn voordracht moet worden goedgekeurd, zullen de Republikeinen als een gesloten blok voor die kandidaat stemmen. De meeste Democraten zullen tegenstemmen, maar als minderheid de benoeming niet kunnen tegenhouden.

En zoals de Republikeinse fractieleider Mitch McConnell beloofde, wordt de nieuwe man of vrouw dan in de herfst, nog voor de verkiezingen in november, geïnstalleerd.

Maar op al die punten zijn er onzekerheden, kenmerkend voor de grote spanning waar de Amerikaanse politiek onder staat.

Gestolen

Paradoxaal genoeg is het nog het minst onzeker wat Donald Trump zal doen. Weliswaar heeft hij in het verleden laten zien dat hij niet bang is om mensen voor te dragen voor een hoge post die daarvoor ongeschikt lijken en/of blijken. Neem zijn besluit om zijn lijfarts in het Witte Huis te promoveren tot directeur van het enorme ministerie van veteranenzaken – snel weer teruggedraaid toen opeens negatieve verhalen loskwamen over diens medisch handelen en kwaliteiten als manager van een piepklein team. Maar als het gaat om het Hooggerechtshof heeft Trump een score van 100 procent. Hij droeg Neil Gorsuch voor, een van de namen op een lijst die was opgesteld door de conservatieve Federalist Society. Het Hooggerechtshof werd daar niet conservatiever door – Gorsuch volgde de zeer rechtse Antonin Scalia op na diens overlijden – maar het gaf veel Republikeinse kiezers en kaderleden vrede met hun beslissing om ondanks allerlei twijfels in 2016 toch op Trump te stemmen.

Een lobby-firma in de hoofdstad Washington maakte dat even realistisch als humoristisch duidelijk door op een conferentie van de Federalist Society rode stressballen uit te delen, met daarom de tekst: 'But Gorsuch' – vrij vertaald: 'Maar wel mooi Gursuch!'

Voor de Democraten was zijn benoeming een zeer bittere pil. De vacature-Scalia was ontstaan tijdens het presidentschap van Barack Obama. Nog voordat die een opvolger had voorgedragen, verzonnen de Republikeinen de nieuwe regel dat een president zo'n voordracht niet mocht doen in een jaar dat het volk een nieuwe president zou kiezen.

Wat de Democraten betreft is de zetel van Gorsuch gewoon gestolen, en daarmee ook de conservatieve meerderheid in het Hooggerechtshof. Maar ze moesten er tandenknarsend mee akkoord gaan. Nu binnen die conservatieve meerderheid de gematigde conservatief Kennedy vervangen lijkt te gaan worden door een volbloed conservatief, staan ze voor de vraag of ze zich daar bij moeten neerleggen.

De meeste senatoren, stuk voor stuk ervaren politici, neigen daartoe. Ze zullen Trumps kandidaat kritisch ondervragen, en luidkeels waarschuwen tegen de mogelijke slechte uitspraken die het Hooggerechtshof met hem/haar erbij zal gaan doen, in de hoop dat de kiezers die boodschap horen.

Maar in de Democratische achterban klinkt luid de roep om de benoeming met alle mogelijke middelen te blokkeren, in ieder geval tot na de verkiezingen van november. Er is een – niet al te grote – kans dat de Democraten daarna de meerderheid in de Senaat hebben, en Trump kunnen dwingen een gematigde rechter voor te dragen.

Die blokkade kan procedureel zijn – het reglement van de Senaat maakt tal van vertragingstactieken mogelijk, maar iemand als documentairemaker Michael Moore vindt gewoon dat een miljoen mensen moet optrekken naar het Capitool in Washington. "Als deze rechter er door komt, dan is het hof rechts voor de rest van ons leven. Klaar. Dan is het gedaan."

Voordracht

Deze roep om een nietsontziende strijd rond het Hooggerechtshof past bij de aansporing om in november radicale kandidaten in de strijd te sturen tegen de Republikeinen. Een aanstormende jonge garde, die wordt geïnspireerd door de niet zo jonge en formeel niet Democratische senator Bernie Sanders, maar ook door recente politieke ontdekkingen als het New Yorkse kandidaat-Congreslid Alexandria Ocasio-Cortez, wil geen verdediging van het zorgstelsel Obamacare, maar vervanging door een ziekenfonds voor iedereen. Die wil niet zomaar een humaner uitzettingsbeleid, maar afschaffing van de gehate grenspolitie ICE.

Ook bij de Republikeinen is er mogelijk geen eenstemmigheid over de houding ten opzichte van Trumps voordracht. Als er één onderwerp is waar iedereen in die partij meteen aan denkt als het om het Hooggerechtshof gaat, dan is het wel het recht op abortus, in 1973 in het arrest Roe v. Wade door het hof legaal verklaard. In het algemeen is de partij daar faliekant tegen, maar twee Republikeinse senatoren – allebei vrouwen, Lisa Murkowski uit Alaska en Susan Collins uit Maine – steunen het recht van vrouwen om er voor te kiezen.

Of de voorgedragen rechter Roe v. Wade zal willen vernietigen, zullen we van hem of haar niet rechtstreeks te weten komen. Tijdens de campagne beloofde Donald Trump weliswaar dat hij rechters zou benoemen die dat zouden doen, maar nu hij president is, houdt hij zich, volgens eigen zeggen, aan de norm dat hij er zijn kandidaten niet rechtstreeks naar vraagt. Evengoed kunnen er wel hints gegeven worden. Een kandidaat kan bijvoorbeeld tegen de senatoren zeggen dat hij enorm veel waarde hecht aan het principe van <stare decisis>, trouw aan eenmaal gedane uitspraken door het hof. Dat is een signaal dat Roe v. Wade niet zomaar bij het vuil gaat.

Murkowski en Collins zullen daar goed naar luisteren, en bij twijfel mogelijk met de Democraten meestemmen. Daarmee is de kandidaat afgewezen, tenzij er juist weer enkele Democraten voorstemmen, bijvoorbeeld omdat ze in november hun zetel moeten verdedigen in een conservatieve staat.

Elke stem gaat kortom tellen. En de Democratische senator Maria Cantwell waarschuwde zondag daarom zowel haar Democratische als haar Republikeinse collega’s, in een interview in het politieke programma Meet the Press van NBC, dat ze zich heel goed moeten bedenken voor ze iemand steunen die abortus weer illegaal wil maken, iets waar twee op de drie Amerikanen tegen is. "Als ze stemmen voor iemand die de bestaande jurisprudentie afschaft, dan kan dat het einde van hun carrière betekenen.”

Lees ook: Vergroot het opstappen van een hoge rechter Trumps kansen op beperking van het recht op abortus?

Door het vertrek van rechter Anthony Kennedy krijgen Donald Trump en de Republikeinen krijgen hun gehoopte kans om van het Amerikaanse Hooggerechtshof een conservatief bastion te maken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden