ColumnStevo Akkerman

Niet alleen China verdonkeremaant feiten, Nederland ook

Alle regeringen liegen, zo luidde het ada­gium van de legendarische Amerikaanse journalist Izzy Stone, schrijver en uitgever van een eigen krant, I.F. Stone’s Weekly. Van alle context ontdaan klinkt die uitspraak demagogisch, maar zo bedoelde Stone het geenszins. Hij verlangde de waarheid van de machthebbers omdat een democratie anders niet kan functioneren – probeerden de autoriteiten de waarheid te begraven, dan groef Stone haar op en gooide de feiten de wereld in.

Liegen alle regeringen? Ze doen in elk geval hun best om die indruk te geven. “Politiek is altijd nummer 1”, verklaarde de gouverneur van de Chinese provincie Hubei, waarvan Wuhan de hoofdstad is. En met die instructie, ontleend aan grote leider Xi Jinping, werd de koers bepaald in de aanpak van het wuhanvirus, zo concludeerde The New York Times gisteren. “Om publieke onrust en politieke verlegenheid te voorkomen, kreeg geheimhouding voorrang boven de bestrijding van de groeiende crisis.” Het gevolg: een arts die op 30 december alarm sloeg over het virus, werd van zijn bed gelicht en gedwongen te verklaren dat zijn gedrag ‘illegaal’ was geweest.

Liegen over Kunduz

Het verdonkeremanen der feiten is echter geen Chinese specialiteit. In democratieën gebeurt het ook, Nederland niet uitgezonderd. ‘Politiek altijd op nummer 1’ had heel goed het motto geweest kunnen zijn van de Nederlandse Kunduzmissie, en vervolgens van de rapportage over die missie. Het trainen van het Afghaanse agenten was het resultaat van Haags denken en moest daarna aan parlement en burger worden verkocht als een succes. Een onafhankelijke evaluatiedienst oordeelde vorige week dat de Kamer onvolledig en onjuist werd geïnformeerd. Het aantal getrainde agenten werd te rooskleurig voorgesteld, certificaten bleken ten onrechte uitgedeeld, de doelmatigheid was zoek. “De vraag wat de militaire inzet op de langere termijn zou bijdragen aan de verbetering van de politie en het rechtssysteem in Afghanistan speelde een ondergeschikte rol.”

Liegen alle regeringen? Niet altijd, niet over alles, niet allemaal tegelijkertijd. Maar wel vaak. Moet ik de ontkenning nog noemen van burgerdoden in Irak na een Nederlands bombardement? Of de weggestopte toeslagenkwestie bij de Belastingdienst? Alle regeringen liegen, omdat alle mensen liegen. En het hogere doel van het verkrijgen of vasthouden van de macht, maakt de verleiding alleen maar groter. Hoe meer macht er in het spel is, zie een autocratisch land als China, hoe meer er gelogen moet worden.

Het is de wetenschap dat een regering niets menselijks vreemd is die ten grondslag ligt aan de verdeling van de machten in een democratie. Parlement en rechtspraak houden de regering in bedwang, mede leunend op het kwetsbare bouwwerk van een onafhankelijke wetenschap en pers. Als daaraan gemorreld wordt, weet je dat een partij of een politieke leider zichzelf boven de wet probeert te stellen. We zien het voor onze ogen gebeuren in de VS, waar de leugen regeert, maar Nederland is niet immuun voor dit gevaar. 

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug. Abonneer je op zijn column in onze mobiele app en lees hem als eerste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden