Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Neutraal leraarschap bestaat niet

Opinie

Jos Heijhuurs en Kai Pattipilohy

Mark Rutte woont een les burgerschapsonderwijs bij op een Haagse obs. © ANP
Opinie

Overdracht van kennis is niet genoeg voor goed burgerschapsonderwijs, aldus Jos Heijhuurs en Kai Pattipilohy van Diversion, een bureau voor maatschappelijke vraagstukken.

Uit de 'International Civic and Citizenship Education Study', een internationaal vergelijkend onderzoek, blijkt dat Nederlandse jongeren niet alleen minder weten van democratie, maar ook een minder democratische houding aannemen dan Europese leeftijdsgenoten. Dat is zorgwekkend. De oplossing uit Den Haag: verscherp het kerndoel burgerschap, zodat scholen beter weten wat er van hen verwacht wordt.

Lees verder na de advertentie

Wie een kijkje neemt in het klaslokaal van vandaag, ziet dat de botsing van waarden en werelden die daar plaatsvindt niet zomaar is op te lossen met uitleggen hoe de Tweede Kamer werkt. Sterker nog, soms leidt het enkel overdragen van kennis tot een verdere verwijdering of, in het ergste geval, tot ontkenning. Al jaren zien wij hoe het onderwijs kampt met een groeiend aantal leerlingen dat kennis die wordt overgedragen niet voor waar aanneemt, of het nou de Holocaust, de aanslagen in Parijs of de vluchtelingencrisis betreft.

Als we ons onderwijs op dezelfde manier blijven inrichten, geven we complottheorieën vrij spel en ligt ontkenning of juist overmatige identificatie met specifieke delen en kanten van de geschiedenis en actualiteit op de loer. Het verhelderen van kaders is daarom een karige oplossing voor een groot maatschappelijk vraagstuk. Een oplossing die bovendien ver afstaat van de realiteit van het klaslokaal en de behoefte van leraren.

Interpretatie belangrijker

Deze ontwikkelingen roepen de vraag op of het meten van kennis nog wel de juiste wijze is om te bepalen of ons burgerschapsonderwijs effectief is. Volgens ons zou de focus juist moeten liggen op hoe kennis wordt geïnterpreteerd. De Inspectie van het Onderwijs concludeerde eerder al dat scholen doorgaans voldoen aan de wettelijke voorschriften om aandacht te besteden aan burgerschap, maar weinig zicht hebben op wat leerlingen daar nou daadwerkelijk van opsteken.

Lang is binnen le­ra­ren­op­lei­din­gen de nadruk gelegd op neutraal leraarschap

Wij zien inderdaad dat docenten vaak geen problemen ondervinden met het overbrengen van de burgerschapskennis uit het curriculum. Maar weten wat de democratische rechtsstaat inhoudt, betekent niet dat je ook de waarden die daarbij horen, onderschrijft.

Lang is binnen lerarenopleidingen de nadruk gelegd op neutraal leraarschap. Dit is onwerkbaar omdat niemand waarden-neutraal is; leerlingen niet en leraren evenmin. Maar belangrijker: het is onwenselijk, omdat we simpelweg niet meer in een land leven waarin iedereen de waarden onderschrijft die ten grondslag liggen aan onze Grondwet.

Draagvlak

In de honderden schoolklassen waar wij jaarlijks leraren ondersteunen bij het omgaan met heikele burgerschapsthema's, zien wij dat jongeren zich in toenemende mate van de samenleving verwijderd voelen. Met of zonder migratieachtergrond, steeds meer hebben zij het idee dat de Nederlandse politiek en instituties er niet voor hen zijn. Deze verwijdering is gevaarlijk, het holt het draagvlak voor de rechtsstaat uit. Van maatschappijleer tot wiskunde, docenten krijgen deze problematiek op hun bordje. Maar echt de ruimte deze ontwikkeling te keren, krijgen maar weinig van de docenten die we spreken.

Ons pleidooi: neem vandaag nog afscheid van het neutraal leraarschap en leg de focus op de verinnerlijking van waarden. Ondersteun scholen daarbij door succesmethoden voor democratisch burgerschap inzichtelijk te maken. Geef daarnaast het onderwijs nou eens écht de ruimte leerlingen kritisch te leren denken en de dikke huid te creëren die bij het leven in een gezonde democratie hoort. Laat de docent daarbij een moreel kompas zijn en debat faciliteren waarin ruimte is voor harde botsingen, maar ook grenzen worden gesteld als grondwaarden niet worden gerespecteerd. Want als je democratische waarden niet uitdraagt, hoe kun je dan verwachten dat pubers ze overnemen?

Lees ook: Met alleen een bezoek aan de Tweede Kamer leert een scholier geen democratie

Lees meer opiniebijdragen van lezers en columnisten op trouw.nl/opinie.

Deel dit artikel

Lang is binnen le­ra­ren­op­lei­din­gen de nadruk gelegd op neutraal leraarschap