Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Nepnieuws dwingt ons tot waakzaamheid

Opinie

Cees van der Laan

Hoofdredacteur Cees van der Laan © Maartje Geels
Brief van de hoofdredactie

Zoals de ombudsman gisteren in zijn rubriek in de Verdieping meldde, heb ik inderdaad in mijn nieuwjaarstoespraak op de redactie mijn zorg uitgesproken over het grote aantal correcties in de krant. 

Ik weet niet of wij meer of minder correcties hebben dan de Volkskrant of NRC, ook in die kranten zie ik vrijwel dagelijks correcties, maar elke correctie is er wel één te veel. Vertrouwen komt te voet en gaat te paard, luidt al lang het adagium. Het vertrouwen dat lezers in hun krant stellen is een cruciale voorwaarde in de huidige, zeer dynamische wereld van media en journalistiek. Ik moet er wel bij aantekenen dat ruimhartig corrigeren een vanzelfsprekend onderdeel moet zijn van nieuwsmedia die zich voorstaan op eigenschappen als kwaliteit en betrouwbaarheid. Een besluit tot het plaatsen van een correctie leidt op de redactie bijna altijd tot gemopper en chagrijn, maar we doen het wel. Daar hebben onze lezers recht op.

Lees verder na de advertentie
Nepnieuws, fakenieuws of hoe je het ook noemen wilt, heeft een enorme vlucht genomen in de wereld en dat kan de krant schaden

De ombudsman liet een andere zorg van mij onvermeld, maar die ik wel met u wil delen. Nepnieuws, fakenieuws of hoe je het ook noemen wilt, heeft een enorme vlucht genomen in de wereld en dat kan de krant schaden. Propaganda is al eeuwen een onderdeel van de militaire en/of bestuurlijke strategie om de publieke opinie te beïnvloeden. Dat obscure clubjes in Sint-Petersburg, Skopje, Kiev, Amerika of China, al dan niet in opdracht van hogere machten, via sociale media burgers trachten te beïnvloeden, weten we inmiddels. Betrekkelijk nieuw is wat mij betreft, in het kielzog van de kruistocht van Amerikaanse president Trump tegen 'fakemedia', de woede, weerzin of zelfs haat tegen nieuwsorganisaties. Die boosheid kan zich vertalen in het verzinnen van nepnieuws in de hoop deze media te beschadigen.

Het tv-programma 'Nieuwsuur' bijvoorbeeld onthulde dat ene Gordon Nelson zich via sociale media voordeed als een broer van een man die was omgekomen bij de ramp met de MH17, het vliegtuig dat boven de Oekraïne door een raket werd neergehaald.

Leugen

Zijn verhaal bleek een leugen. Zijn verzinsels, aldus een bericht in de Volkskrant deze week, waren een tegenreactie op de volgens hem onware verhalen die in de media verschijnen over de oorlog in de Oekraïne en het EU-associatieverdrag. 'Het is vuur met vuur bestrijden', zei de man in Nieuwsuur ter verdediging. In een oorlog is kennelijk alles geoorloofd, ook leugens.

Eind november trapten wij zelf in een fakebericht. Een 17-jarige scholier, Bram van Stadt, verzon dat hij met de 800 euro die hij van zijn oma had gekregen bitcoins had gekocht en rijk was geworden. De jongeman bleek in staat in een gesprek van drie kwartier met een redacteur van deze krant keihard te liegen en zijn boodschap ook nog aannemelijk te maken. Achteraf bleek dit een goed voorbereid project van drie scholieren om reguliere media om de tuin te leiden. We hebben dit bericht in de krant van 22 december gecorrigeerd.

Mijn bezorgdheid zit 'm niet zozeer in de constatering dat mensen verzinsels willen slijten, dat komt vaker voor, wel in de vraag hoe we die uit de krant houden. In mijn opvatting betekent dit dat we meer dan ooit alert, onderzoekend en wantrouwend naar nieuws en feiten moeten kijken. Google, Wikipedia, Twitter en Facebook zijn met hun algoritmes zeer onbetrouwbare nieuwsbronnen gebleken. Op deze algoritmes drijft fakenieuws naar boven en krijgt daardoor de schijn van betrouwbaarheid. Journalistieke waakzaamheid dient het antwoord te zijn.

Meer brieven van de hoofdredactie lezen? Bekijk ons dossier

Deel dit artikel

Nepnieuws, fakenieuws of hoe je het ook noemen wilt, heeft een enorme vlucht genomen in de wereld en dat kan de krant schaden