null Beeld Werry Crone
Beeld Werry Crone

ColumnIlyaz Nasrullah

Nee maar, mensen zijn belangrijker dan data!

Ilyaz Nasrullah

De techindustrie is altijd bezig om de samen­leving het Volgende Grote Idee te verkopen. Eén daarvan is de smart city. Volgens IBM is de utopische slimme stad er één van “instrumentatie, interconnectiviteit en intelligentie”, of in normale mensentaal: een stad die (automatisch) bestuurd wordt op basis van data die continu verzameld worden door een uitgebreid netwerk van sensoren. Opvallend is dat in deze stad geen mensen, maar data centraal staan. Waar komt dit misplaatste vertrouwen in data toch vandaan?

U denkt misschien dat het de typische wereldvreemdheid van techbedrijven is die maakt dat zij data belangrijker vinden voor een stad dan mensen. Maar de echte reden is veel platter: de term smart city werd door IBM in een marketingcampagne geïntroduceerd, en is dus niet veel meer dan een excuus om hun technologie te verkopen aan overheden.

Pijnlijke nederlaag voor Google

Ik was dan ook blij om te zien dat Sidewalk Labs – de smartcity-tak van Google – eerder dit jaar een pijnlijke nederlaag leed in Toronto. In oktober 2017 won Google de aanbesteding van de Canadese stad om de wijk Quayside te ontwikkelen. Het winnende voorstel van Google stond bol van futuristische technologie. Denk aan robo-taxi’s, robo-vuilniswagens en zelfs sensoren die het ­gebruik van parkbankjes zouden gaan meten.

Inwoners van Toronto kwamen direct in verzet tegen het voorstel. Logisch, want wie wil er nou in een wijk wonen waar bijna alle menselijke activiteit in de gaten wordt gehouden? De weerstand was zo groot dat Google zich al in 2020 terugtrok uit het project.

Maar pas dit jaar werd de nederlaag van Google echt compleet. In het nieuwe voorstel voor Quayside, in februari gepresenteerd, is namelijk niets van het smartcity-concept overgebleven. Nu wordt in Quayside het “belang van menselijk leven, flora en de natuurlijke wereld” centraal ­gesteld.

Dat is bijzonder, omdat de smart city sinds 2000 wereldwijd één van de meest dominante visies op stadsontwikkeling was. Ik vermoed dat de smart city zo aantrekkelijk is, omdat het op zich geen gek idee is om meetgegevens te gebruiken om tot betere beslissingen te komen.

Het was bijvoorbeeld slim toen er in 2020 kleinschalig werd begonnen met rioolwateronderzoek om de verspreiding van het coronavirus te meten. Die informatie bleek zo nuttig te zijn dat inmiddels in opdracht van het ministerie van VWS rioolwater uit heel Nederland op deze manier onderzocht wordt.

Wil het ministerie van VWS een dikke-mensenalarm gaan maken?

Jammer genoeg wordt er door zulke successen al gauw gedacht dat het ook nuttig zal zijn om doelloos van alles en nog wat te gaan meten (het corona-riool­wateronderzoek is juist succesvol omdat het duidelijk is wat er gemeten wordt én hoe die informatie gebruikt gaat en moet worden). Zo staat er nu op de website van het RIVM: “Rioolwater kan mogelijk in de toekomst op lokaal, regionaal en landelijk niveau informatie leveren over obesitas, diabetes, bepaalde vormen van kanker, medicijn- en drugsgebruik, microplastics en bestrijdingsmiddelen”.

Wat zou precies het doel van deze dataverzameling zijn? Wil het ministerie van VWS een dikke-mensenalarm gaan maken? Gaan er hele wijken gescreend worden als er sporen van kanker in het rioolwater gevonden worden? Dit is niets anders dan de nutteloze datahonger die Google al in Toronto tentoonstelde.

En juist daarom put ik hoop uit de overwinning van Toronto op Google. Want heel misschien is het Volgende Grote Idee wel dat mensen belangrijker zijn dan data.

Ilyaz Nasrullah is consulent digitale strategie en schrijft voor Trouw schrijft om de week een column. Lees ze hier terug.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden