OmbudsmanEdwin Kreulen

Nee, de diaspora is in de krant nooit een ‘zegening’ genoemd

null Beeld

Een ferme en door zijn interviewer onweersproken uitspraak van filosoof Hans Achterhuis leidt tot felle kritiek van Joodse organisaties. Is nadere uitleg nodig?

De kwestie

In een interview op 8 april wijst filosoof Hans Achterhuis op wat hij religieus geïnspireerd geweld noemt. Hij schaart het nazisme en communisme ook onder geloof. Hij zegt dat de Bijbel laat zien dat Jezus ook naar geweld neigde, en noemt ook de islam. Over het jodendom zegt hij: “Hoe vreselijk het verhaal van de Joden ook was, toch was het in zekere zin een zegen dat ze verspreid werden in de diaspora. Ze hadden geen macht, en daarmee ook geen mogelijkheid om religieus gemotiveerd geweld uit te oefenen. En je ziet ook hoe het mis kan gaan als die macht er wel is, in de staat Israël.”

De standpunten

Op sociale media krijgen Achterhuis en de krant kritiek. De uitspraak is discriminerend, zegt de Joodse organisatie Cidi, omdat Achterhuis ‘content’ is dat Joden achtergesteld zijn en ‘angst’ heeft wanneer ze opkomen voor hun rechten. Een ‘schandelijk’ artikel, twittert de ambassadeur van Israël in Nederland, die schrijft dat het wordt gepubliceerd op de dag van de Holocaustherdenking in zijn land. Volgens de ambassadeur stelt het artikel dat de ‘diaspora een zegening is’. Diezelfde boodschap staat in een artikel dat The Times of Israël op basis van dit interview publiceert. Ook in andere talen haalt dit verwijt (sociale) media.

Achterhuis bedoelde alleen dat verspreiding over landen het voordeel heeft dat er geen religieus gemotiveerde staatsmacht ontstond, zegt de interviewer achteraf. Hij vindt dat gevaarlijk, ook bij andere religies. Dat geweld tegen en achterstelling van de Joden een zegening zijn, zo staat het volgens hem niet in de tekst. “Wie dit wel vindt, geeft het stuk echt een kwade lezing, bijna alsof men gekwetst wil worden. Toch heb ik iets nagelaten: ik had moeten doorvragen, meer context moeten bieden.” Dat deze interviewer als filosoof ook werk van Joodse denkers las, speelde hem hier juist parten. “Ik interpreteerde de term diaspora in de discussie die er ook in Joodse kringen is over de vraag of het goed is om een eigen staat te stichten, of om als wereldburger overal te wonen. Anderen denken vooral aan het geweld dat hiermee de Joden is aangedaan, daarmee had ik rekening moeten houden.”

De freelancer schrijft vaker voor de pagina’s religie & filosofie maar omdat dit stuk een andere plek kreeg, las de chef van deze redactie het vooraf niet na. Anderen vielen niet over de passage, maar de chef schrok toen hij het in het de krant zag. “Wie enkel deze passage zou lezen, zou hem verkeerd kunnen interpreteren. Ik vond meer context nodig. Het was nu onduidelijk wat Achterhuis bedoelde, het is onze journalistieke taak om duidelijk te zijn. Er had beter een aanvullende vraag gesteld kunnen worden.” Toen het protest op sociale media toenam, besloot hij in overleg met de hoofdredactie Achterhuis te vragen een verduidelijking te schrijven. Onderaan de webversie legt Achterhuis nu uit dat hij de diaspora niet rooskleurig voorstelt en dat hij de legitimiteit van de staat Israël niet ter discussie stelt. Volgens zijn interviewer is dat laatste niet een reactie op het stuk, maar op de kritiek erna.

De redactiechef dacht bij de planning niet aan de Holocaustherdenking. Op de opiniepagina verscheen een kritische brief over Achterhuis’ visie.

Oordeel

In dit artikel gaat de geïnterviewde met grote stappen door de wereldgeschiedenis, waarbij regimes die volgens hem zijn gebaseerd op geloof, ervan langs krijgen. In de bekritiseerde passage bespreekt hij een effect van de diaspora in de zin van verspreiding van Joden, en levert hij ongezouten kritiek op de huidige staat Israël. De redactie had zich moeten realiseren dat dit een pijnlijke combinatie oplevert. Die wordt verzacht doordat er ook staat dat Achterhuis het lot van de Joden ‘vreselijk’ vindt. Toch was een extra vraag fijngevoeliger, en nodig geweest.

Het is diplomatiek om een verheldering online te laten toevoegen. Maar het wringt wel omdat het pas gebeurde na de kritiek op sociale media, waarop veel af te dingen is. Dat in dit stuk zou staan dat het geweld en onrecht waarmee de diaspora gepaard ging een ‘zegening’ zouden zijn, is een karikatuur. Dat Achterhuis de staat Israël ter discussie zou stellen, staat al helemaal niet in het artikel. De redactie had het moeten houden bij de meest aangewezen route: op de opiniepagina kan iedereen kritiek leveren. Zo krijgen ook de lezers van de papieren krant de discussie mee. Knabbel niet aan vrije meningsuiting en vrije pers door verhelderingen te vragen die onnodig zijn.

Edwin Kreulen schrijft wekelijks een column als ombudsman van Trouw. Eerdere afleveringen vindt u hier. Wilt u hem een kwestie voorleggen? Mail dan naar ombudsman@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden