Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Nederlandse landbouw kan weer koploper zijn met gebiedscoöperaties

Opinie

Dennis Martens en Jaap van Os

Op 2 april mochten de koeien op boerderij Ter Coulster in Heiloo weer naar buiten. © ANP
Opinie

De agrarische sector kan vernieuwen door een brede aanpak, betogen Dennis Martens (oprichter LinO, geeft vorm aan landschap in omgeving) en Jaap van Os (wetenschappelijk onderzoeker landbouw en ruimtegebrek bij Wageningen UR).

Als minister van landbouw had Sicco Mansholt kort na de Tweede Wereldoorlog de taak om de voedselvoorziening in Nederland op orde te brengen. Zijn succesvolle aanpak stoelde op twee pijlers. De eerste pijler was inkomensgarantie voor de boeren, onder andere door minimumprijzen. De andere richtte zich op schaalvergroting, door flink te innoveren.

Lees verder na de advertentie

Deze aanpak zette Mansholt door in de Europese Commissie, waar hij in 1958 aantrad als Landbouwcommissaris. Daar ontwikkelde hij het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). De basisgedachte staat nog steeds overeind: met subsidies zekerheid bieden aan boeren voor de lange termijn. En met succes. In Europa wordt voortdurend meer dan genoeg voedsel geproduceerd en zeker in Nederland lopen boeren voorop als het gaat om innovatie.

Maar er is ook een keerzijde. Het landschap, de biodiversiteit, de natuurgebieden en de sociale samenhang op het platteland zijn het kind van de rekening geworden. Kleine boerenbedrijven die niet zijn meegegaan in de schaalvergroting kregen een andere functie: recreatie, zorgboerderij, streekproducten, bewoning. Hierdoor zijn tegenstrijdige belangen in het landelijk gebied ontstaan. Bovendien liggen er nog flinke uitdagingen op het gebied van energievoorziening, recreatie, duurzaamheid en dierenwelzijn. De huidige GLB-subsidies bieden allesbehalve een antwoord daarop.

Willen we deze nieuwe uitdagingen oppakken, dan moeten we boeren opnieuw de ruimte geven om te innoveren en te transformeren. Maar nu met een veelzijdiger aanpak. Dat kan heel eenvoudig. Besteed de huidige GLB-subsidies - 877 miljoen euro per jaar - niet meer aan ondersteuning van de landbouwproductie, maar aan de ontwikkeling van het totale landelijke gebied.

In navolging van Mansholt geven we de agrarische sector hierbij zekerheid voor de lange termijn. Een bewezen strategie. We belonen de agrariërs die de handschoen oppakken met ondersteuning voor een periode van tien jaar. Genoeg om de transitie in de hoogste versnelling te zetten.

Slimmer verwerken

Daar is ook een nieuwe organisatiestructuur voor nodig. Die nieuwe structuur moet worden gebouwd op nieuwe lokale samenwerkingsverbanden waarin circulariteit, lokale economie, ruimtelijke kwaliteit, dierenwelzijn en wederzijdse afhankelijkheid tussen boer en burger centraal staan. Boeren die samenwerken als in een gemengd bedrijf kunnen grondstoffen en reststoffen slimmer verwerken zodat de kringlopen worden gesloten. In samenwerking met de verwerkende industrie en lokale commerciële partijen kunnen ze de productieketens verkorten.

De afhankelijkheid van marktprijzen neemt zo af en de winstmarge neemt toe. Dit kan op het gebied van landbouwproducten, maar ook op energieproductie, recreatie, water- en natuurbeheer en nog veel meer. Door samenwerking en zekerheid ontstaat er ruimte voor deze transitie.

Binnen deze nieuwe gebiedscoöperaties worden kennis, middelen en risico's gedeeld. De samenwerking tussen agrarische bedrijven, lokale overheden, andere ondernemers en burgers leidt tot een gezamenlijke bedrijfsvoering, die ervoor zorgt dat de inkomsten van de productie van duurzaam en gezond voedsel, energie en recreatie in het gebied zelf terechtkomen.

Laat Nederland net als na de Tweede Wereldoorlog weer vooroplopen in Europa, maar dit keer met een brede, duurzame ontwikkeling van het landelijk gebied. Op weg naar een landschap waarin je heerlijk recreëert, waar voedsel efficiënt en duurzaam wordt geproduceerd, waar de biodiversiteit groot is, waar onze honger naar energie een plek heeft en waar de kloof tussen boeren en burgers is gedicht.

Lees hier alle stukken terug over ons project De Staat van de Boer, het grootste opinieonderzoek ooit onder boeren.

Deel dit artikel