null Beeld

CommentaarRoofkunst

Nederland kan nog een stap zetten in teruggave roofkunst

Als je langs de vitrines van een museum slentert, heb je het misschien niet direct door. Maar veel van wat in onze volkenkundige musea te zien is, en ook sommige objecten in kunstmusea, is niet op een eerlijke manier verkregen. In de eeuwen waarin Nederland zijn roemruchte VOC-mentaliteit ontwikkelde en ver daarna, nam het koloniën in, voerde het bloedige oorlogen en onderdrukte het de oorspronkelijke bevolking. Militairen, zendelingen, en handelaren hebben objecten geroofd, of in variërende maten van dwang afgenomen. Die objecten eindigden in musea of op de schoorsteenmantel.

Roofkunst noemen we dat. Sinds enige jaren is tot de museumwereld doorgedrongen dat we de ogen niet meer kunnen sluiten voor dit onrecht dat de bewoners van de voormalige koloniën is aangedaan. Vaak staan in Nederlandse musea kunst- of religieuze voorwerpen die veel meer betekenis hebben voor de bevolking van het land van oorsprong dan voor de langs slenterende bezoekers van een Nederlands museum. In sommige musea liggen de depots er vol mee.

Sinds een paar jaar is bij Nederlandse musea begrip gegroeid dat voormalige koloniën, zoals Indonesië of Nigeria, hun kunstschatten terug willen. Veel musea stellen zich welwillend op, en zijn samenwerkingsverbanden aangegaan met autoriteiten en musea in landen van herkomst.

Er kunnen veel haken en ogen aan teruggave zitten. Niet altijd is de herkomst duidelijk, of aan wie objecten geretourneerd moeten worden, en of de voorwerpen goed verzorgd zullen worden in het herkomstland. Soms aarzelen musea omdat ze erg gehecht zijn aan de voorwerpen. Zo is het niet waarschijnlijk dat het Verenigd Koninkrijk ooit de van de Akropolis geroofde Parthenonbeelden aan Griekenland zal teruggeven.

De goede wil die de meeste Nederlandse musea in de meeste gevallen tonen, is een goede stap op weg. Nederland mag zich zelfs als een van de voorlopers in Europa beschouwen, sinds minister Ingrid van Engelshoven (cultuur) begin dit jaar een beleidsnota naar buiten bracht waarin staat dat Nederland roofkunst wil teruggeven.

Maar is het genoeg? Nee.

Particuliere bezitters worden nog niet aangesproken. Zo toont het Rijksmuseum nog altijd het boeddhahoofd van de Borobudur-tempel, dat Indonesië graag terug wil. Het beeld is in bruikleen van de Koninklijke Vereniging van Aziatische Kunstliefhebbers (KVVAK), een particuliere club.

Daarnaast zou Nederland zich hard kunnen maken voor een Europese verklaring waarin EU-lidstaten het aangedane onrecht erkennen, en teruggave bespreekbaar maken. De geesten lijken er rijp voor, nu het onderwerp in onder andere Duitsland, Frankrijk en België nadrukkelijk op de agenda staat.

Het commentaar is de mening van Trouw, verwoord door leden van de hoofdredactie en senior redacteuren.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden