null Beeld
Beeld

ColumnAbdelkader Benali

Nederland is het beste vertaalland in de wereld

Er zou censuur zijn gepleegd in de prijswinnende vertaling van ‘De avond is ongemak’ van Marieke Lucas Rijneveld, hemeltje! Een ‘foute’ mop over de Tweede Wereldoorlog werd door uitgeverij Faber geschrapt om de overgevoelige Angelsaksische lezer te ontzien.

Dit alles in goed overleg met de schrijver. Er bleef gelukkig nog genoeg literaire autonomie over, en de meeslepende stijl, naar fonkelend Engels overgebracht door Michele Hutchison, werd bekroond met de International Booker Prize. Zo staat niet alleen de Nederlandse literatuur op de kaart, die vruchtbare delta waar jonge auteurs de ongemakkelijke thema’s van deze tijd omzetten in kwetsbare verhalen. Het is vooral een gigantische opsteker voor de Hollandse vertaalpraktijk.

Nadat Nederland gastland was op de Frankfurter Büchmesse in 1993 begon men de sterk toegenomen vraag uit het buitenland naar Nederlandse literatuur in goede banen te leiden door het Nederlands Letterenfonds. In een statig gebouw aan de Nieuwe Prinsengracht worden nieuwe romans wereldwijd verstuurd en contacten met vertalers onderhouden. Vertalers naar het Nederlands kunnen werkbeurzen aanvragen.

Het Expertisecentrum Literair Vertalen dat in Utrecht huist, geeft kosteloos workshops literair vertalen en het Vertalershuis waar buitenlandse vertalers aan hun vertaling kunnen werken, organiseert de grote Vertaaldag. Prijswinnaar Michele Hutchison kreeg nadat ze aan de Volksuniversiteit de Nederlandse taal had geleerd van het Expertisecentrum, een mentor om zich te ontwikkelen tot vertaler, ook kosteloos.

Jonge vertalers worden uitgenodigd om op festivals in gesprek met elkaar te gaan over de totstandgekomen vertaling, zoals in Nijmegen op het Wintertuinfestival. Door deze inzet is Nederland het beste vertaalland in de wereld geworden. Als klein land moeten we voortdurend onszelf en de ander vertalen om de dialoog op gang te houden.

Het Nederlands is noodgedwongen een kosmopolitische taal

Het Nederlands ontbreekt de arrogantie van de grote cultuurtalen zoals Engels en Frans, die door die weelde van de binnenlandse productie zelfgenoegzaam zijn geworden. Het Nederlands is geen lingua franca zoals het Engels, Spaans of Arabisch dat is. Het Nederlands is daarom noodgedwongen een kosmopolitische taal.

Op geen ander continent moeten zoveel vreemde tongen zich tot elkaar verhouden. Óf we vertalen, of we zijn geen Europa meer, en daarom maakt dat het Letterenfonds tot een echt Europees instituut waar de Europese identiteit met al zijn ‘Falsche Freunde’ en ‘le mot juste’ een huis heeft.

In de Middeleeuwen ontstond in Spanje de vertaalschool van Toledo waar het Arabische culturele erfgoed naar het Latijn werd vertaald. De vertaalschool van Amsterdam staat in dezelfde traditie. Hartstochtelijk wordt op duizenden vertaalde literaire teksten een kritische blik geworpen. Een vorm van zachte diplomatie waarop wat mij betreft de politiek niet hoeft te beknibbelen. In de zeventiende eeuw bezochten geleerden uit de Maghreb Leiden om in het Arabisch met protestante vertalers te praten over theologische vraagstukken, vertelden Marokkanen in Rabat mij.

Over ‘censuur’ bij Marieke wil ik nog iets zeggen. Ik heb meegemaakt dat een Deense vertaler het laatste hoofdstuk uit mijn debuutroman ‘Bruiloft aan Zee’ wilde schrappen omdat het overbodig was. Mijn Duitse vertaler wees me erop dat mijn ‘foute’ mop over de Tweede Wereldoorlog niet kon. Die werd geschrapt.

Abdelkader Benali

Abdelkader Benali (1975) is schrijver. In 1996 debuteerde hij met ‘Bruiloft aan zee’, in 2003 won hij de Libris Literatuur Prijs voor zijn roman ‘De langverwachte’. Om de week schrijft hij voor Trouw een column. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden