null Beeld

ColumnIlyaz Nasrullah

‘Nasrullah? Bruine man, gekke naam, daar is vast iets mis mee. Op de lijst ermee’

Ilyaz Nasrullah

Het grootste misverstand in Nederland is dat de daders van de toeslagenmisdaad goedbedoelende politici en ambtenaren zijn. Dit misverstand leeft zelfs onder de mensen die zich in dit onderwerp verdiepen. Zo gaf ik twee weken geleden een lezing aan de TU Delft over het onverantwoorde gebruik van zelflerende algoritmen door de Belastingdienst. “Zijn de mensen die bij het toeslagenschandaal betrokken waren slecht?”, vroeg mijn gastheer zich af tijdens zijn introductie van mijn lezing. Hij trok dat direct in twijfel. Ook een aantal vragen die ik na de lezing kreeg waren op dit misverstand gebaseerd. Als we de door en door rotte Belastingdienst ooit nog willen verbeteren, moeten we snel met deze naïviteit stoppen.

Toevalligerwijs concludeerde accountantskantoor PwC een paar dagen na mijn lezing iets wat iedereen allang wist: de Belastingdienst plaatste doelbewust allochtonen op illegale zwarte lijsten. Het idee dat goedbedoelende ambtenaren dit per ongeluk deden, is onhoudbaar. Criteria om op de illegale lijsten geplaatst te worden waren letterlijk het hebben van ‘een niet-westers voorkomen’ en ‘allochtone familienamen’. Dat betekent dat er ambtenaren waren die deze criteria bedacht hebben en – erger nog – besloten om beleid uit te voeren dat op deze criteria gebaseerd is. Daar is niets goedbedoelends aan. Het is racisme, en niets minder dan dat.

Ook mijn vader is door de Belastingdienst op een zwarte lijst geplaatst. Zijn geval laat perfect zien hoe idioot de werkwijze van de Belastingdienst is. In zijn laatste functie voor zijn pensioen was mijn vader als diplomaat werkzaam bij de Navo. Voor zijn werk had hij de allerhoogste security clearance ontvangen (het zogenoemde Nato Cosmic Top Secret-niveau). Je moet van onberispelijk gedrag zijn om die security clearance te ontvangen, en die krijg je pas nadat de AIVD zijn zwaarste veiligheidsonderzoek naar jouw persoon heeft afgerond.

De racisten van de Belastingdienst

Hoe komt zo iemand als mijn vader dan op een zwarte lijst van de Belastingdienst terecht? Het ‘onderzoek’ van de racisten van de Belastingdienst lijkt niet veel meer te zijn dan: “Nasrullah? Bruine man, gekke naam, daar is vast iets mis mee. Op de lijst ermee.”

Het hoofdredactioneel commentaar van deze krant stelde dat de werkwijze van de Belastingdienst geen discriminatie is, maar institutioneel racisme. Ook de term ‘institutioneel racisme’ is misleidend. Het helpt de daders om de schuld van het racisme bij de Belastingdienst te plaatsen bij ongrijpbare concepten als ‘het instituut’ en ‘het systeem’. Alsof het per ongeluk zover gekomen is. We moeten scherp houden dat de daders echte mensen zijn: politici en ambtenaren die racistisch beleid verzinnen, uitvoeren en in de doofpot stoppen.

Het racismeprobleem van de Belastingdienst lossen we niet op door het te ontkennen. Maar geobsedeerd met de beeldvorming, is dat precies wat verantwoordelijk staatssecretaris Marnix van Rij (CDA) doet. Van Rij vindt de systematische discriminatie van de Belastingdienst tegen allochtonen wel ‘discriminatoir’ (zo klinkt het bijna elegant), maar niet racistisch. Volgens deze logica is discriminatie tegen vrouwen wel ‘discriminatoir’, maar niet vrouwonvriendelijk. Waanzin.

Als Van Rij beeldvorming echt belangrijk vindt, doet hij er goed aan om afstand te nemen van zijn uitspraken en het racisme dat onder zijn verantwoordelijkheid valt te benoemen. Alleen racisten verdedigen racisme.

Digitaal strateeg Ilyaz Nasrullah schrijft om de week op de opiniepagina een column over digitalisering. Lees ze hier terug.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden