ColumnBas den Hond

Na het overlijden van George Floyd weet zwart Amerika weer wat het aan Joe Biden heeft

Terwijl een politiebureau in Minneapolis in rook opging, in brand gestoken door woedende zwarte demonstranten, verschrompelden in Washington de analyses over Joe Biden en zijn mogelijke problemen met zwarte kiezers.

De demonstranten koelden hun woede af op het politiebureau nadat maandag een witte politieman, die van daaruit werkte, zijn knie op de nek van een zwarte arrestant, George Floyd, zette, en daar hield tot de man dood was. Het werd opgenomen op een video, die alleen te zien is voor wie ertegen denkt te kunnen.

Zulk nieuws brengt iedere keer weer een schok teweeg, hoewel het in de VS inmiddels van een deprimerende gewoonheid is. Zeker voor zwarte Amerikanen is een naam voldoende om een heel scenario uit de afgelopen jaren in herinnering te roepen, dat iedere keer maar een beetje anders is. Trayvon Martin, doodgeschoten door een zelfbenoemde buurtbewaker. Tamir Rice, een jongetje van twaalf, doodgeschoten door een politieman die zijn speelgoedpistool aanzag voor een echt. Freddie Gray, dood na arrestatie en een wilde rit in een politiebusje. En natuurlijk Eric Garner, die net als Floyd riep dat hij geen adem kon krijgen vanwege de nekklem van een agent, en die stierf door een hartaanval. En in al die gevallen: geen, lichte of late straffen voor de betrokken politieagenten.

Hondje aan de lijn

Nog maar kort geleden waren daar namen bij gekomen: Ahmoud Arbery, in februari tijdens het joggen doodgeschoten door buurtbewoners die hem voor een inbreker aanzagen. En Breonna Taylor, doodgeschoten tijdens een politie-inval in het kader van een drugsonderzoek, die door haar en haar vriend werd aangezien voor een overval.

En veel minder ernstig afgelopen, maar ondertussen wel tekenend: de ontmoeting in Central Park vorige week maandag in New York tussen Christian Cooper en Amy Cooper, geen familie en, nog belangrijker, niet van dezelfde huidskleur. Toen de witte Amy van de zwarte Christian het verzoek kreeg haar hond aan de lijn te doen in een gebied waar dat verplicht was, reageerde ze hysterisch en belde het alarmnummer van de politie met de boodschap dat een ‘Afro-Amerikaanse man mijn leven bedreigt”. Voor zwarte commentatoren was het duidelijk: hier zag je hoe een witte Amerikaan er blind vanuit ging dat de politie haar kant wel zou kiezen. En bovendien totaal geen rekening hield met de realiteit waar elke zwarte man zich iedere dag van bewust is: dat contact met de politie gemakkelijk met de dood kan eindigen.

‘You ain't black’

Maar vorige week vrijdag begon een ander raciaal incident met al dat nieuws te wedijveren: Joe Biden had iets onbehoorlijks gezegd over zwarte kiezers!

Dat gebeurde tijdens een radio-interview met een populaire presentator, met de artiestennaam Charlamagne Tha God. Dat verliep goed – Biden is als ex-vicepresident van Obama populair onder zwarten en heeft zijn vrijwel zekere nominatie als Democratisch presidentskandidaat in november aan hun stemmen te danken. Maar aan het eind vloog hij uit de bocht. Tussen het beleid dat hij voor Afro-Amerikanen wil voeren en dat van Donald Trump, gaapt zo’n enorme kloof, zei hij, dat ‘als je het lastig vindt te beslissen of je voor mij bent of Trump, dan ben je niet zwart’.

De discussie erover ging alle kanten op. Volgens columnist Jonathan Capehart van de Washington Post maakte Biden gewoon een minder geslaagde grap. “Hij voelde zich misschien een beetje al te veel op zijn gemak in gesprek met een gemeenschap waar hij al tientallen jaren lang een nauwe band mee heeft.” Maar het zwarte Democratische congreslid James Clyburn, wiens steun tijdens de voorverkiezingen cruciaal was voor Biden, zei dat hij er ‘kromme tenen’ van kreeg. Al blijft hij Biden wel steunen.

Het probleem met die uitspraak was, dat Biden ermee leek te zeggen dat hij, als witte Amerikaan, wel even zou uitmaken wie een echte zwarte was. Dat raakt een open zenuw bij een bevolkingsgroep die van het slavernijtijdperk tot op de huidige dag achtergesteld wordt op basis van huidskleur. Die achterstelling houdt niet op als een Afro-Amerikaan een keertje iets niet doet wat een witte Amerikaan ‘niet zwart’ vindt.

Biden wist niet hoe snel hij zijn woorden moest inslikken. Hij had ‘te losjes gesproken’, liet hij weten. Verder kon hij weinig anders doen dan afwachten tot het nieuws over zijn blunder was verdrongen door andere gebeurtenissen.

Looting and shooting

Het campagneteam van Donald Trump wilde dat moment natuurlijk zo lang mogelijk uitstellen. In een livestream maakten de dag na Bidens interview enkele zwarte aanhangers van de president hem uit voor racist.

Maar toen kwam Minneapolis, en de moord - zo ziet zwart Amerika dat, en daarvoor werd de agent vrijdag aangeklaagd – op George Floyd. Na zo’n gebeurtenis wacht Amerika traditioneel op de president om ernstige woorden te spreken, de gebeurtenis te betreuren, een onafhankelijk onderzoek te beloven en burgers te vragen af te zien van geweld. Maar Trump gaf niet thuis. Pas vrijdag noemde hij de naam van George Floyd in een tweet, maar op een manier die Twitter ertoe bracht er het kenmerk ‘verheerlijkt geweld’ bij te zetten: “Deze boeven onteren de nagedachtenis van George Floyd, en ik zal dat niet laten gebeuren. Als er problemen zijn zullen we de orde handhaven, maar als het plunderen begint, begint het schieten.”

In het Engels rijmt het: “When the looting starts, the shooting starts.” Die uitdrukking werd berucht nadat een politiecommissaris in Miami die gebruikte tijdens de strijd om burgerrechten voor zwarten in de jaren zestig. En het door Trump gebruikte woord voor boeven, ‘thugs’ wordt in de VS zelden gebruikt  voor ‘grote, gevaarlijke, criminele man’ als die man niet ook zwart is.

Trump probeerde in een latere tweet gas terug te nemen. Die uitspraak over plunderen was ‘gesproken als feit, niet als aankondiging’, twitterde hij. Maar toen hij vrijdagmiddag een persconferentie gaf over de maatregelen die hij wil nemen tegen China, wachtte hij de vragen van journalisten over de dood van George Floyd niet af. Hij liet hen helemaal geen vragen stellen.

Historisch perspectief

Het contrast met Joe Biden kon niet groter zijn. Even voor Trumps persconferentie hield hij vanuit zijn huis in Wilmington in Delaware een toespraak die klonk als een klok. “Weer hoorden we de woorden ‘ik krijg geen adem’”, zei hij ernstig. “Dit ontnam George Floyd wat ook Eric Garner werd ontnomen, een mensenrecht: te ademen. Zo simpel, zo fundamenteel, zo wreed.”

Biden trok het in historisch perspectief, in een reeks misdaden tegen zwarte Amerikanen die al vierhonderd jaar loopt. “De erfzonde van ons land bezoedelt ons tot op de dag van vandaag, en soms slagen we erin dat over het hoofd te zien. Maar het is er altijd. In weken als deze zien we duidelijk dat we een land zijn met een open wond.”

En hij verplaatste zich in het bestaan van een zwarte Amerikaan. “Elke dag leven Afro-Amerikanen hun leven met de constante angst: wie is de volgende? Stel je voor dat elke keer dat je man of je zoon, je vrouw of je dochter het huis verlaat, je vreest voor hun veiligheid vanwege slechte mensen of slechte politie. Stel je voor dat je dat gesprek moet hebben met je zoon of dochter, over niet op je rechten staan, je slecht laten behandelen, zodat je tenminste weer thuiskomt.”

Alle Amerikanen

Volgens Biden is het hoog tijd dat systematisch racisme in de VS wordt uitgebannen. En hij heeft er concrete ideeën over. Agenten die hun macht misbruiken werkelijk bestraffen bijvoorbeeld. Amerika mag niet opnieuw wegkijken, zei hij aan het einde emotioneel: “Mensen, we moeten opstaan. We moeten iets doen, we moeten veranderen.”

Dat laatste klonk alsof hij het improviseerde, aan het eind van wat vast wel een zorgvuldig uitgeschreven toespraak was. Maar toch: Barack Obama had het hem niet verbeterd. Sterker nog, Barack Obama voelde zich vaak als zwarte president niet vrij om zo voluit te pleiten voor een beter lot van de zwarten in de VS, bezorgd dat hij dan zou worden gezien als alleen de president van die groep.

Daar heeft Biden geen last van. Hij liet vrijdag horen dat hij de president wil zijn van alle Amerikanen. En Donald Trump liet zien, toen hij bijkans wegvluchtte voor de journalisten op zijn persconferentie, dat hij daar niet toe in staat is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden